ئەمڕۆ جەمیل بایک، هاوسەرۆکی کۆنسەی بەڕێوەبەری کۆما جڤاکێن کوردستان، کەجەکە سەبارەت بە بابەتەکانی (ریفراندۆمی ١٦ی نیسان بۆ گۆڕینی دەستووری تورکیا)، (بەدیموکراتیبوونی سوریا)، (چارەسەرییەکان بۆ ئاڵۆزییەکانی شەنگال) و هەروەها (بەستنی کۆنگرەی نەتەوەیی) قسەی بۆ ئاژانسی هەواڵی فورات کرد.

جەمیل بایک لە قسەکانیدا باسی لە دۆخی نالەباری تورکیا کرد لە کۆمەڵگای نێودەوڵەتیدا و ڕایگەیاند، دۆخی ناوخۆی تورکیا و سیاسەتە نێودەوڵەتییەکان لەبەرامبەر تورکیادا دەیسەلمێنن، ڕێککەوتنی ئاکەپە و مەهەپە ئەگەری سەرکەوتنی نییە و ئەوەی وا بەرخۆدان دەکات و سەردەکەوێت بزووتنەوەی ئێمەیە.

ئێمە دژی ئاکەپە بەرخۆدان دەکەین و سەردەکەوین”

بایک لەسەرەتای قسەکانیدا ڕایگەیاند، کە پێیانوایە ئێمە شەڕ قووڵ دەکەینەوە، بەڵام ئێمە تەنیا لە دژی ئەو گۆڕانکارییانە وەستاوینەتەوە کە ریفراندۆمی ئاکەپە پێشنیاریان دەکات، ئەو گۆڕانکارییانە بە زیانی گەلی کورد و گەلانی تورکیایە، ئەو گۆڕانکارییانە بەتایبەت ڕێگاخۆشکەرن بۆ دامەزراندنی سیستمێکی دەسەڵاتدار و دەسەڵاتخواز.

بایک بەمشێوەیە درێژەی بە قسەکانی دا:”گەلی کورد بە هەموو گۆڕانکارییەکی دیموکراتی وەڵامی ئەرێنی دەداتەوە و بە هەموو شتێکی دژەدیموکراتیش دەڵێت نا، چونکە پێکهاتنی دۆخی نادیموکراتی لەدژی گەلی کوردە، هەر هەنگاوێکی دیموکراتی وەکو چارەسەرییەک لەبەرچاو دەگرین بۆ پرسی گەلی کورد، بۆیەش پێمانوایە دانی دەنگی (نا) لە بەرژەوەندی داهاتووی تورکیادایە، دەنگی (نا) دەرفەت و چانسی پێکهێنانی سیستمی دەسەڵاتدار لەناودەبات، دەنگی (بەڵێ) پێشوەخت بەواتای قووڵترکردنەوەی شەڕەکەیە”.

هاوسەرۆکی کۆنسەی بەڕێوەبەری کەجەکە وتی، کە بەڕای ئێمە ئەوەی لە بەرژەوەندی گەلی کورد و گەلانی تورکیادایە دەنگی (نا)یە، ئێمە وەکو تەڤگەری ئازادی گەلی کورد دژی بەڕێوەبەرایەتی دەسەڵاتخواز دەوەستینەوە و بەرخۆدانەکەمان بەرفراوانتر دەکەینەوە، سەرکەوتنی دەنگی (بەڵێ) بۆ ئێمە بەواتای بەهێزترکردنەوەی بەرخۆدانەکەمانە، ئەگەر ئەمە ڕووبدات ئیتر شەڕ لە هەموو تورکیادا بڵاودەبێتەوە و چیتر تایبەت نابێت بە کوردستان، چونکە هێزی دەسەڵاتدار دەیەوێت هەموو هێزە دیموکراسیخوازەکان لەناوببات، دەیەوێت گەلی کورد لەناو ببات، بەهیچ شێوەیەک نایەوێت کە کێشەکان بە شێوازێکی دیموکراتی چارەسەربکرێن، پێکهاتنی دیموکراسی لە بەرژەوەندی گەلی کورددایە و هەرچی خێراتر ئەمە ڕووبدات گەلی کورد سوودی زیاتری لێوەردەگرێت، ئەگەر دەنگی (بەڵێ) سەربکەوێت ئێمە هەم لە بواری دیموکراتی و هەم لە بواری سەربازییەوە تێکۆشانمان بەرفراوانتر دەکەینەوە، سەرکەوتنی دەنگی (بەڵێ) شەڕەکە سەختتر دەکاتەوە، ئێمە ئەمەمان ناوێت، بەڵکو ئەمە ویستی حکومەتە، دەیان دەسەڵات و حکومەت هاتنە سەرکار و ویستیان ئێمە لەناوببەن، بەڵام هیچ کامەیان نەیانتوانی”.

جەمیل بایک لەدرێژەی قسەکانیدا وتی:”کە هەم دۆخی ناوخۆی تورکیا و هەم سیاسەتە نێودەوڵەتییەکان بەرامبەر بە تورکیا دەیسەلمێنن، کە ڕێککەوتنی ئاکەپە و مەهەپە سەرناکەوێت، ئێمە ساڵی ٢٠١٧ەمان بە دروشمی (دەبێ سەربکەوین) دەستپێکردووە و بەپێی ئەم دروشمەش بەردەوامین لە تێکۆشانماندا، ئەگەر ئەوان دەیانەوێت لە هەموو لایەن و بوارەکانەوە دژی ئێمە شەڕبکەن، ئێمەش لەبەرامبەردا بە هەموو توانا و دەرفەتەکانمانەوە بەرخۆدان دەکەین، ئێمە بەمشێوەیە وەڵامیان دەدەینەوە”.

ناوبراو وتیشی، کە نایەڵن لە تورکیا قۆناغی ئاشتی دەستپێبکاتەوە، چونکە قۆناغی ئاشتی ڕێگاخۆشکەرە بۆ چارەسەری دیموکراتی پرسی کورد، ڕێبەر ئاپۆ لە ٢٨ی شوباتی ٢٠١٥دا سیاسەتێکی ماقوڵی پێشنیار کرد و لە ڕێگای شاندی هەدەپەوە ئەو سیاسەتەی بە حکومەتی ئاکەپە و هەموو جیهان ڕاگەیاند، ڕێبەر ئاپۆ بەو سیاسەتە ویستی کە ڕێگا بۆ بەدیموکراتیبوونی تورکیا خۆش بکات و پاشەکشە بە دەسەڵاتدارییەک بکات کە ئامانجی لەناوبردنی گەلی کورد بوو، بەڵام ئەردۆغان لە بەرامبەردا هەوڵیدا بۆ دامەزراندنی سیستمێکی دەسەڵاتداری دەسەڵاتخواز، هێرشی کردە سەر ئەنجامەکانی هەڵبژاردنی ٧ی حوزەیران، ڕێبەر ئاپۆی گۆشەگیر کرد، ئەمە لە کاتێکدا بوو، کە ڕێبەر ئاپۆ بە هەڵبژاردنی ٧ی حوزەیران دەیویست ڕێگری بکات لە ڕوودانی شەڕ، بەڵام ئەردۆغان ئەو هەڵبژاردنەی هەڵوەشاندەوە بە ڕێککەوتن لەگەڵ مەهەپە شەڕی دەستپێکرد.

لەدرێژەدا ئاماژەیدا، کە ئەم شەڕە بە مەبەستی لەناوبردنی گەلی کورد دەستیپێکرد، لەکاتێکدا کە تێکۆشانی گەلی کورد لە هەر چوارپارچەی کوردستان لە بەرزترین ئاستیدا بوو، حکومەتی تورکیا بەهێزبوونی گەلی کورد وەکو مەترسییەکی زۆر گەورە بۆ خۆی دەبینێت، بۆیەش لەبەرامبەر هێزی گەلی کورددا شەڕی دەستپێکرد و شەڕەکەش تاوەکو ئەمڕۆ بەردەوامە، پرسیاری ئێمە ئەمەیە، ئایا لە دۆخێکی ئاوادا کە شەڕ بە زۆرەملی بەسەرماندا سەپاوە چارەسەری پرسی گەلی کورد بە شێوەیەکی دیموکراتی ئەگەری هەیە؟ بێگومان نا، تورکیا ئەم سیاسەتەی نەک تەنیا لە باکوری کوردستان بەڵکو لە سوریاش گرتووەتە بەر و نایەوێت گەلی کورد لە سوریا بگات بە هیچ دەستکەوتێک، ئەگەریش لە باشوری کوردستان پەیوەندییەکانی لەگەڵ پارتی بەهێزدەکاتەوە تەنیا لەبەر دژایەتی پەکەکەیە، ئێمە دەڵێین، بۆ ئەوەی چارەسەرییەکی دیموکراتی پێشبکەوێت، پێویستە حکومەت ئەم زهنیەتی دژایەتییە بگۆڕێت.

ڕۆژئاوا و سوریای دیموکراتی کاریگەریان دەبێت لەسەر هەمووی ناوچەکە”

بایک لە درێژەی قسەکانیدا باسی لە ڕۆژئاوای کوردستان و دۆخی سوریا کرد و وتی:”٢ملیۆن ونیو کورد لە سوریادا دەژین، نەک تەنیا لە رۆژئاوای کوردستان، بەڵکو لە دیمەشق، حەلەب و ڕەقەش کوردی لێیە، بۆیە گەلی کورد ئەم چانسەی هەیە کە کاریگەر بێت لە سەر سیاسەتی سوریا، ڕۆژئاوا بۆ گەلی کورد پێش هەموو شتێک سەلماندن و بەردەوامبوونی ناسنامەی گەلی کوردە، پێشتر گەلی کورد لە سوریا کۆمەڵکوژ دەکران و بۆیان نەبوو هەبوونیان ڕابگەیەنن، زمان و کەلتوری گەلی کورد لەلایەن حکومەتی سوریاوە قبوڵ نەدەکرا، نەیاندەهێشت گەلی کورد بە ناسنامەی خۆیەوە بژی، بەڵام گەلی کورد توانی بە تێکۆشان خۆی لەو سیاسەتە قێزەوەنە ڕزگاربکات، گەلی کود ئەمەی تەنیا بۆ خۆی ناوێت، بەڵکو پێویستە پێکهاتەکانی عەرەب، سوریانی و تورکمانیش لە سوریا بەم ئازادییە بگەن، گەلی کورد نایەوێت سیاسەتی پێشووی سوریا بەردەوامی هەبێت، وەکچۆن ڕێبەر ئاپۆ باسی دەکات، گەلی کورد دەیەوێت هەموو سوریا دیموکراتی بێتەوە، گەلی کورد دەیەوێت خۆبەڕێوەبەری باکوری سوریا لە چوارچێوەیەکی دیموکراتیدا و بە ئازادییەوە بەدەوام بێت و ناسنامەی خۆی ئازادانە ڕابگەیەنێت، بۆیە بەدیموکراتیبوونی سوریا زۆر گرنگە، سوریایەکی دیموکراتی لەسەر هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کاریگەری دەبێت، ئەگەر سوریایەکی دیموکراتی پێکبێت، ئەمە کاریگەری ئەرێنی دەبێت لەسەر تورکیا، عێراق و سەرتاسەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست”.

هاوسەرۆکی کۆنسەی بەڕێوەبەری کەجەکە بەم شێوەیە درێژەی بەقسەکانیدا:” ڕێبەر ئاپۆ بەردەوام بیری خستووینەتەوە، کە پەیوەندی گەلی کورد و گەلی عەرەب لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا چەندە گرنگە و دەبێت وەکو ئامانجێکی گرنگ لەبەر چاوبگیرێت، شۆڕشی ڕۆژئاوا بووەتە پردێک لەنێوان شۆڕشی گەلی کورد و هەموو جیهانی عەرەب”.

“پێویستە خەڵکی ئێزدی ببنە خاوەنی سیستمی خۆبەڕێوەبەری دیموکراتی “

هەروەها ناوبراو سەبارەت بە دۆخی شەنگال و هێرشی پارتی بۆسەر خەڵکی ئێزدی ڕایگەیاند، کە بۆ ئەوەی بەباشی لە دۆخی شەنگال تێبگەین، دەبێت بە مێژووی شەنگالدا بچینەوە لە دەستپێکی هرشەکەی داعشەوە تاوەکو ئێستا، ساڵی ٢٠١٤ پارتی هێزەکانی لە شەنگال کشاندەوە و بەرگری لە خەڵکی ئێزدی نەکرد، ئێمە ئەو کات بە پارتیمان وت، کە با گەریلاکانمان بچنە شەنگال و لەوێ لەبەرامبەر داعشدا بەرگری بکەن، بەڵام ئەوان وتیان پێویست ناکات و ئێمە بۆخۆمان لەوێ هێزمان هەیە، وێڕای ئەمە ئێمە ١٢ گەریلامان نارد بۆ ئەوێ، پارتی ئاستەنگی لەبەردەم دروست کردن و سیان لەو گەریلایانەی دەستگیرکرد، داعش هێرشی کرد و هێزەکانی پارتی هەڵاتن، گەریلاکان لە شوێنە ستراتژییەکان جێیان گرت و بە شەڕی قارەمانانەیان ڕێگایان نەدا بە چەتەکانی داعش کە سەدان هەزار ئێزدی کۆمەڵکوژ بکات، بەڵام وێڕای بەرخۆدانی گەریلا بۆ ڕێگری لە بەردەوامبونی فەرمانەکە، فەرمانی ٧٣یەم بەسەر خەڵکی ئێزدی هات، زۆری نەمابوو بەتەواوی لەناوبچن، لەناوچونی ئێزدیانی شەنگال بەواتای لەناوچوونی هەموو ئێزدیان بوو، پێویستە ئەمە ببینرێت کە هەڵاتنی پارتی بووە هۆی پێکهاتنی ئەو فەرمانە.

بایک لەدرێژەدا بیبیری هێنایەوە، کە ساڵی ٢٠٠٧ کە هێرش کرایە سەر شەنگال و نزیکەی ٦٠٠ بۆ ٧٠٠ کەس گیانان لەدەستدا، ڕێبەر ئاپۆ ئەو کات وتی کە پێویستە فکرێک بۆ بەرگری لە ئێزدییەکان بکرێتەوە، ئێزدییەکان وەکو میراتێکی مێژوو ماونەوەتەوە بۆ گەلی کورد، ئەگەر ئێمە پشتگیری ئێزدییەکان نەکەین، کێ ئەم کارە بکات؟ هیچ هێزێکی سیاسی پشتگیری ئێزدییەکان ناکات، چونکە هیچ کام لەو هێزە سیاسیانە پارێزەری مرۆڤایەتی نین، ئێمە یارمەتی خەڵکی ئێزدیمان دا کە سیستمی بەرگری لە خۆیان دامەزرێنن و بتوانن سەربەخۆ بن و پێویستیان بە هیچ هێزێکی دەرەکی نەبێت.

جەمیل بایک لەدرێژەی قسەکانیدا وتی، کە پارتی شەنگالی بەجێهێست چونکە نەیدەویست دژی داعش شەڕ بکات، بۆیەش ئێزدیان لەوێ بوونە قوربانی، لە دۆخێکی بەم شێوەیەدا پشتگیری ئێمە لە خەڵکی ئێزدی و یارمەتیدانیان کێشەی چییە؟ ئێمە ئەمە بە ئەرکی مرۆیانە خۆمان دەزانین، ئەوان دەڵێن کە ئێوە بەرگریتان لە شنگال کرد و ئێزدییەکانتان لە کۆمەڵکوژی ڕزگارکرد، ئێستاکەش کارتان کۆتاییهاتووە و دەبێت بگەڕێنەوە، ئێمە دەڵێین بە پێویستی دەزانین کە خەڵکی شەنگال بۆخۆیان بەرگری لە خۆیان بکەن و خاوەنی خۆبەڕێوەبەری بن بۆ ئەوەی چیتر فەرمانیان بەسەر نەیات، ئێمە نامانەوێت لە شەنگال باڵادەست بین، پەکەکە قەت بەم شێوەیە هەڵسوکەوت ناکات، ئێمە دەڵێین پێویستە شەنگال بە سیستمێکی خۆبەڕێوەبەرییەوە بەڕێوەبچێت، کە ئەمە پێکهات، ئەمجار هەموو هێزە سیاسییەکان دەتوانن لەوێ بن و کاروچالاکی بکەن، لە شوێنێک کە بە سیستمی خۆبەڕێوەبەری دیموکراتییەوە بەڕێوەدەچێت هەموو هێزێک ئازادە خەبات بکات، بەڵام پارتی باوەڕی بەمە نییە.

ئێمە دەمانەوێت هەموو کێشەکانی گەلی کورد بە بەستنی کۆنگرەی نەتەوەیی چارەسەربکرێن”

جەمیل بایک لە بەشی کۆتایی قسەکانیدا باسی لە پێکهێنانی کۆنگرەی نەتەوەیی کرد و وتی:”ئێمە هیچ شوێنێکمان داگیرنەکردووە، هیچ شوێنێکمان لە چنگی کەس دەرنەهێناوە، شەڕمان کردووە دژی داعش، شەهیدمان داوە و بەرپرسی ڕوودانی هەموو ئەمانەش پارتییە، پارتی لە ئەنجامی دانیشتنی لەگەڵ حکومەتی تورکیا هێرشی کردە سەر شەنگال، ئەوەی ڕێگا بەم شەڕانە خۆش دەکات پارتییە، ئەوانەی بە فەرمانی پارتی هێرشیان کردە سەر شەنگال پێشمەرگە نین، ئەمانە سەربازن و بە پارە بەکرێگیراون و پەروەردەکراون، ئەو هێزانە دوژمنی شۆڕشی ڕۆژئاوان، کێشەکانی شەنگال بە بەستنی کۆنگرەی نەتەوەیی و بەشداریکردنی هەموو هێزە سیاسییەکانی گەلی کورد لەناویدا دەکرێت چارەسەربکرێن، حکومەتی تورکیا رۆڵی هەیە لە دروست کردنی ئەم کێشانەدا، ئێمە نامانەوێت پارتی لەناوببەین، بەڵام پارتی دەیەوێت پەکەکە لەناوببات، لەبەر ئەم کێشانە پێمانوایە پێویستە کۆنگرەی نەتەوەیی ببەسترێت و لەچوارچێوەیدا کێشەکان بە دیالۆگ و دانوستان جارەسەربکرن”.

تایبەتمەندییەکان: بابەتی هەڵبژاردە

زیادکردنی وەڵام