پێویسته‌ مرۆڤ له‌كاتى چاودێریكردنى لێدوانه‌كانى سه‌رۆكى توركیا “ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان” و وه‌زیره‌كانیدا پشوو درێژ بێت، هه‌روه‌ها پێویستى به‌ هه‌موو فه‌رهه‌نگێكى سیاسیى هه‌یه‌ بۆ شیكردنه‌وه‌ى ناوه‌ڕۆكى لێدوانه‌كانیان و هه‌ڵێنجانى په‌نده‌ سیاسییه‌كان لێیان تا بزانێت لێدوانه‌كانیان له‌جێگاى خۆیاندان یاخود ته‌نها “بڵقى سه‌ر ئاو”ن.
بۆئه‌وه‌شى له‌نێو بابه‌ته‌ گشتگیره‌كاندا نقوم نه‌بین، به‌ سێ لێدوان یاخود سێ هه‌ڵوێستى بنچینه‌یى ده‌ست پێده‌كه‌ین كه‌ ناوه‌ڕۆكه‌كانیان سه‌رسامكه‌ر و زۆرجار ته‌ك و لۆن، به‌تایبه‌ت له‌ دۆسیه‌ى سوریادا، كه‌ ره‌نگدانه‌وه‌ى بازهه‌ڵدانى ئه‌ردۆگانن له‌ هه‌ڵوێستێكه‌وه‌ بۆ هه‌ڵوێستێكى پێچه‌وانه‌ له‌ چاو تروكاندنێكدا:
یه‌كه‌م، دوێنێ ئه‌ردۆگان له‌ كۆنگره‌یه‌كى رۆژنامه‌وانیدا له‌گه‌لأ هاوتا “گانا”ییه‌كه‌یدا ئه‌مریكاى تۆمه‌تبار كرد به‌وه‌ى پاڵپشتیى گروپه‌ تێرۆریستییه‌كان ده‌كات، له‌نێویشیاندا ده‌وڵه‌تى ئیسلامى و یه‌كینه‌كانى پاراستنى گه‌ل و پارتى یه‌كێتیى دیموكراتیى كوردى و وتى “به‌ڵگه‌ى حاشاهه‌ڵنه‌گرمان به‌ وێنه‌ و گرته‌ى ڤیدیۆیى له‌لایه‌”.
دووه‌م، وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌ “مه‌ولود چاویش ئۆغلۆ” جه‌ختیكرده‌وه‌ كه‌ ره‌شنووسى رێككه‌وتننامه‌یه‌ك سه‌باره‌ت به‌ راگه‌یاندنى ئاگربه‌ست له‌ شه‌وى سبه‌ینێ پێنج شه‌ممه‌ له‌ ئه‌ستانه‌ى پایته‌ختى كازاخستان ئاماده‌كراوه‌ تا دواتر پرۆسه‌ى دانووستان له‌نێوان حكومه‌تى سورى و گروپه‌كانى ئۆپۆزسیۆن (نا – تێرۆریستییه‌كان) ده‌ست پێبكات، به‌ڵام وته‌بێژى سه‌رۆكى روسیا “دیمیترى بوسكۆڤ” سه‌بارى ئه‌وه‌ى دانى به‌ بوونى په‌یوه‌ندیى به‌رده‌وام له‌نێوان هه‌ریه‌ك له‌ توركیا و روسیادا نا، به‌ڵام سه‌رسامیى خۆى به‌و لێدوانه‌ ده‌ربڕى و ره‌تیكرده‌وه‌ سه‌رنجى خۆى له‌سه‌ر بدات.
سێیه‌م، خودى “مه‌ولود چاویش ئۆغلۆ” رایگه‌یاند ئاگربه‌ست بۆ سه‌رۆكى سوریا به‌شار ئه‌سه‌د و گروپه‌كانى ئۆپۆزسیۆن پێشنیار ده‌كرێت و هاوكات جه‌ختیكرده‌وه‌ كه‌ ئه‌سته‌مه‌ پرۆسه‌ى ده‌ستاوده‌ستكردنى سیاسیى له‌ سوریا رووبدات گه‌ر ئه‌سه‌د له‌ ده‌سه‌ڵاتدا بێت، چونكه‌ ئۆپۆزسیۆن ره‌تیده‌كه‌نه‌وه‌ هیچ رۆڵێكى تیایدا هه‌بێت، كه‌واته‌ چۆن سه‌رۆكى سوریا یاخود وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌كه‌ى له‌ دانووستانه‌كانى ئه‌ستانه‌دا به‌شدار ده‌بن و داوایان لێده‌كرێت ره‌زامه‌ندیى له‌سه‌ر ئه‌و ئاگربه‌سته‌ ده‌رببڕن كه‌ رێگاى بۆ خۆش ده‌كرێت؟ به‌تایبه‌ت له‌كاتێكدا كه‌ ئه‌و پرۆسه‌ سیاسییه‌ ره‌تیده‌كاته‌وه‌ ئه‌سه‌د رۆڵى له‌ هه‌ر رێككه‌وتنێكدا هه‌بێت سه‌باره‌ت به‌ ئاینده‌ى سوریا.
له‌ئێستادا توركیاى ئه‌ردۆگان ستراتیژێكى جێگیرى نییه‌ تا كۆنترۆڵى جموجووڵه‌ سیاسییه‌كانى بكات، خۆ ئه‌گه‌ر به‌ڕاستى به‌ڵگه‌ى حاشاهه‌ڵنه‌گر و تۆماركراوى هه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌ پاڵپشتیى ئه‌مریكا له‌ تێرۆر، ئه‌ى بۆچى به‌بێ سڵه‌مینه‌وه‌ بڵاوى ناكاته‌وه‌؟
ره‌نگه‌ ئیداره‌ى ئه‌مریكا كۆمه‌كى یه‌كینه‌كانى پاراستنى گه‌ل و پارتى یه‌كێتیى دیموكراتیى كوردى بكات، ئه‌و كۆمه‌كه‌ش ئاشكرا و به‌ڵگه‌نه‌ویسته‌، به‌ڵام كۆمه‌كى ئه‌و ده‌وڵه‌تى ئیسلامییه‌ بكات كه‌ هاوپه‌یمانێتییه‌كى له‌ شه‌ست ده‌وڵه‌ت به‌پاڵپشتیى فڕۆكه‌ى پێشكه‌وتوو له‌ دژى پێكهێناوه‌ و زیاتر له‌ پێنج هه‌زار راوێژكارى بۆ سه‌رپه‌رشتیكردنى وه‌ده‌رنانى له‌ موسلأ ره‌وانه‌ى عێراق كردووه‌، ئه‌وه‌ تۆمه‌تباركردنه‌، گه‌ر به‌وشێوه‌یه‌ش بێت كه‌ ئه‌ردۆگان ده‌ڵێت، ئه‌وا به‌ كوده‌تایه‌كى سه‌ربازى و سیاسیى و ستراتیژى له‌ سه‌رانسه‌رى ناوچه‌كه‌ داده‌نرێت.
برا تونسییه‌كان وته‌یه‌كى باویان هه‌یه‌ هه‌میشه‌ بۆ حاڵه‌تى پڕ ته‌ك و لۆى وه‌ك ئه‌و هه‌ڵوێستانه‌ى ئه‌ردۆگانى دووباره‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ و ده‌ڵێن “دێیت تێبگه‌یت، كه‌چى سه‌رت گێژ ده‌خوات”، كه‌ له‌ هه‌ڵوێسته‌كانى ئه‌م دواییه‌یدا، دان به‌وه‌دا ده‌نێین ئه‌ردۆگان سه‌رى له‌ ئێمه‌ و له‌ زۆرێكى وه‌ك ئێمه‌ش تێكداوه‌.
چونكه‌ ئه‌ردۆگان هاوپه‌یمانێكى نزیكى ئه‌مریكا بوو له‌ جه‌نگى دژ به‌ تێرۆردا و بڕبڕه‌ى پشتى سیاسه‌ته‌كانى ئه‌و وڵاته‌ بوو سه‌باره‌ت به‌ گۆڕینى رژێم له‌ سوریا، هه‌روه‌ها بنكه‌ى ئاسمانیى ئه‌نچه‌رلیكى به‌ڕووى فڕۆكه‌كانى هاوپه‌یمانێتییه‌ شه‌ست وڵاتییه‌كه‌دا كرده‌وه‌ تا لێوه‌ى ده‌ربچن و گورز له‌ پێگه‌كانى رێكخراوى ده‌وڵه‌تى ئیسلامى بووه‌شێنن، جگه‌ له‌وه‌ى خاكى وڵاته‌كه‌ى كرد به‌ رێڕه‌وى گواستنه‌وه‌ى ملیاره‌ها دۆلار و موجاهیدى خوازیار بۆ شه‌ڕكردن له‌ ریزه‌كانى ئه‌و رێكخراوه‌دا، له‌ئێستاشدا و پاش شه‌ش سالأ، پێمان ده‌ڵێت ئه‌مریكا پاڵپشتیى ده‌وڵه‌تى ئیسلامى ده‌كات، ئه‌ى باشه‌ ئه‌مریكا هه‌رگیز دژى ئه‌و رێكخراوه‌ ناجه‌نگێت؟
گه‌ر به‌ڕاستى ئه‌مریكا پاڵپشتیى ئه‌و رێكخراوه‌ ده‌كات، كه‌ له‌م سه‌رده‌مى درۆ و چه‌واشه‌كارییه‌ى كه‌ تیایدا ده‌ژین هیچ شتێك به‌دوور نازانین، ئه‌وا ئه‌و پاڵپشتییه‌ به‌ ئاگادارى و به‌شداریى توركیا و هاوپه‌یمانه‌كانى بووه‌ له‌ كه‌نداو، بۆیه‌ هیوادارین ئه‌و به‌ڵگه‌ تۆماركراوانه‌مان نیشان بدات و ئه‌وكات ئێمه‌ش سوپاس و پێزانینى خۆمانى ئاڕاسته‌ ده‌كه‌ین.
ئه‌ردۆگان به‌ خێرایى روناكى له‌ مۆسكۆ نزیك ده‌بێته‌وه‌، هیچ گومان له‌وه‌دا نییه‌، هه‌روه‌ها به‌هه‌ڵه‌داوان پشت ده‌كاته‌ ئه‌مریكا و هاوپه‌یمانیى ناتۆ، ئه‌وه‌ش كارێكى جوانه‌، به‌ڵام ئایا ئه‌مه‌ وه‌رچه‌رخانێكى ستراتیژییه‌ یاخود گه‌مه‌یه‌كه‌ بۆ فشار خستنه‌سه‌ر واشنتۆن و ئه‌و “ناتۆ”یه‌ى كه‌ هێشتا توركیا ئه‌ندامه‌ تیایدا؟ ئه‌م پرسیاره‌ راسته‌وخۆ بۆ ئه‌ردۆگانه‌ و چاوه‌ڕێى وه‌ڵامین لێى.
وه‌رگێڕى : ابراهیم احمد حسین

تایبەتمەندییەکان: وتارو بیروڕا

زیادکردنی وەڵام