قادر حاجی عەلی، سەرۆکی لیژنەی باڵای هەڵبژاردنەکانی بزوتنەوەی گۆڕان رایگەیاند: فراکسیۆنەکانی ئێمە لەبەغدا، قۆرخکاریی و هەیمەنەی پارتیان لە بەغدا کەمکردەوە لەسەر بڕیاردانی کورد لە بەغدا و نوێنەرانی ئێمە وەک نوێنەری حکومەتی هەرێم نەچونەتە بەغدا، بەڵکو وەکو نوێنەری خەڵکی کوردستان چوین، لە هەڵبژاردنەکاندا خەڵک دەنگی پێداوین بۆ ئەوەی لەوێ بەرگری لە خەڵک بکەین.

لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا لەگەڵ کەناڵی (KNN)، قادر حاجی عەلی رایگەیاند: چوار ساڵ تێپەڕیوەو ئێمە هەشت ساڵی تەمەنی بزوتنەوەکەمان تێپەڕاندوە، لەم هەشت ساڵەدا گۆڕان تاقیکراوەتەوە، لە تاقیکردنەوەکەشدا سەرکەوتو بوە، لە ئۆپۆزسیۆن بوندا سەرکەوتنی بەدەستهێناوە.

سەرۆکی لیژنەی هەڵبژاردنەکان جەختی کردەوە کە؛ بزوتنەوەی گۆڕان بزوتنەوەیەکی بیروباوەڕە، ئەمە تەنها قسەی من نیە، قسەی رەوانشاد کاک نەوشیروانە، کە کاتی خۆی چەند جارێک وتویەتی و وتی ئێمە بزوتنەوەی بیروباوەڕین واتە نە بزوتنەوەی کەسێکە نە بزوتنەوەی بنەماڵەیەکە نە بزوتنەوەی گروپێکەو نە بزوتنەوەیەکی ئایدۆلۆژیە، گۆڕان بزوتنەوەی گۆڕانکارییە بزوتنەوەی بیروباوەڕە.

قادر حاجی عەلی وتیشی :”ئەو گەنجانەی ئێمە هەمانە بڕوا ناکەم لەم ناوچەیە و هیچ ناوچەیەکی دیکە هەبێت بەقەدەر ئەوان حەماسی هەبێت بۆ سەرکەوتن بۆیە زۆر سوپاسیان دەکەم و داوایان لێدەکەم کە بەردەوام بن بۆیە ئێمە ئەوەندەمان نەماوە پشت بەخوا لە (12/5) سەرکەوتنێکی گەورە بەدەست دەهێنین”.

– لەوەوە دەستپێدەکەم، دروشمی ئەمجارەتان “گۆڕان ئیرادەیەکی بەردەوامە” بۆچی ئەم دروشمە؟

قادر حاجی عەلی: لە راستیدا دروشمە سەرەکییەکە ئەمە نیە، چونکە ئەم هەڵبژاردنە بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە، دروشمەکەمان بریتییە لە دەستور و هاوڵاتی بونی یەکسان، زامنن بۆ پێکەوەژیان، ئەمە ئاراستەکراوە بۆ هەمو عێراق، بەڵام ئەوەی تر کرۆکی هەمو ئەو دروشمانەیە کە کاتی خۆی و ئێستاش هەمانبوە، گوزارشت لە ئیشوکارەکانی بزوتنەوەی گۆڕان دەکات، من حەزم کرد لێرەدا بەم بۆنەیەوە شتێک باسبکەم، کە ئێمە وەکو بزوتنەوەی گۆڕان بزوتنەوەیەکی بیروباوەڕین، ئەمە تەنها قسەی من نیە، قسەی رەوانشاد کاک نەوشیروانە، کە کاتی خۆی چەند جارێک وتویەتی و وتی ئێمە بزوتنەوەی بیروباوەڕین واتە نە بزوتنەوەی کەسێکە نە بزوتنەوەی بنەماڵەیەکە نە بزوتنەوەی گروپێکەو نە بزوتنەوەیەکی ئایدۆلۆژیە، کۆمەڵێک باوەڕیان بە ئایدۆلۆژیەکی تایبەت هەبێت و بزوتنەوەی ئەوان بێت، نەخێر.. بزوتنەوەی گۆڕانکارییە بزوتنەوەی بیروباوەڕە، ئێمە لەسەر ئایدۆلۆژیایەک کۆنەبوینەتەوە تیاماندایە لەمپەڕی راستەوە بۆ ئەوپەڕی چەپ، کۆمەڵێک مەبادیئـ کۆیکردوینەتەوە، ئەو مەبادیئانە ئەگەر هەموی لێکبدەیتەوە لە کۆتاییدا ئەو دروشمە دەردەچێت کە دامانناوە لەسەری سەرەوە گۆڕان ئیرادەیەکی بەردەوامە.

–  جیاواز لە هەڵبژاردنەکانی رابردو، گرنگی ئەم هەڵبژاردنە چیەو ئامانجەکانی چین؟

قادر حاجی عەلی: ئامانج لەم هەڵبژاردنە دو بەشە، بەشێکیان ناوخۆییە پەیوەندی بە خودی بزوتنەوەی گۆڕانەوە هەیە کە یەکەم هەڵبژاردنە دوای نەمانی کاک نەوشیروان، کاک نەوشیروان بناغەیەکی بۆ ئەم بزوتنەوەیە دانا، رێبازێکیشی بۆ دانا، هەمومان پێکەوە بنەمایەکمان بۆ پرەنسیپەکانی ئەم بزوتنەوەیە دانا، ئەم هەڵبژاردنە کاک نەوشیروانمان لەگەڵدا نییە، خۆمان بەڕێوەی دەبەین بەبێ کاک نەوشیروان، وەکو پێشتر باسمکرد، بزوتنەوەکەمان بزوتنەوەی بیروباوەڕە، کەواتە بە رۆشتنی رێکخەرەکەشی کە چەند رۆڵی گرنگی هەبوە دەبێت بەردەوام و سەرکەوتو بێت و بەرەو پێشەوە بڕوات، ئێمە تەواوکەری یەکترین، ئەمە لایەنەکەی کە پەیوەندی بە خودی بزوتنەوەی گۆڕانەوە هەیەو هۆکاری تر زۆرە نامەوێ باسی بکەم.

ئەوەی تریان پەیوەندی بەوەوە هەیە ئەمە بۆ عێراقە، کە بۆ عێراقە ئێمە لەگەڵ عێراقدا تائێستا لەناو یەک دەوڵەتدا دەژین، مەسەلەی عێراقی بون یا دەوڵەتی عێراقی، عێراق لەوەتەی دامەزراوە تائێستا پرۆسەیەکی تەواونەکراوە، بەدوای شوناسدا دەگەڕێت، بۆ نمونە شیعە بەدوای ئەوەدا دەگەڕێت کە شوناسی عێراق بکات بە شوناسی شیعە، سوننە بەهەمان شێوە، خەڵکی تر هاتوە قەومی بوەو بیکات بە شوناسێکی قەومی عەرەبی، بەڵام لە کۆتایدا عێراق ئەوەیە کە هەیە تێکەڵە لەهەمو نەتەوەو ئاین و مۆزایکێکە لەهەمو بابەتەکان، ئێمەش ئێستا لە عێراقداین هەوڵی زۆرمان داوە کە کاتی خۆی وەکو کوردو کوردستانیش کیانێکی تایبەتیمان هەبێت بەڵام زروف یارمەتی نەداوین، ئێمە لەبەردەمی چەند گۆڕانکارییەکدا بوین پێش ساڵی (2004)، لە ساڵی (1991)ەوە ئێمە رزگارمان ببو هێزەکانی بەعس لەم ناوچانە نەبون، بەڵام هەمیشە ترسمان لەسەربو. سێ بژاردە هەبو، یان ئەوەتا عێراق بەهێز دەبێتەوە و ئەوانەی لەگەڵیدا تێکچون لەبەر بەرژەوەندییەکانیان دێن یارمەتی دەدەن و جارێکی تر دێتەوە سەرمان، ئەمە بژاردەیەک بو کە خۆمان حازر دەکرد بۆ ئەوەی کە چۆن بەرگری بکەین. یان ئەوەتا خۆمان بتوانین دەوڵەت دروست بکەین و دوایی شوێنەکانی تر بخەینەوە سەر کوردستان کە نەخرابونەوە سەری، کە ئەمە ئیمکانی نەبو، چونکە زروفەکەی لەبارنەبو، سێیەمیشیان ئەوە کە سەدام و حکومەتی بەعس بڕوخێ و ئەوسا یان ئەوەتا ئەچینەوە لەگەڵ عێراق رێک دەکەوین و دەستورێک دادەنێین کە مافەکانی ئێمەی تێدا پارێزراو بێت، یان ئەوەتا ئەگەر زروفەکە لەبار بو بتوانین جیابینەوە، ئەوەبو ئەوەی یەکەمیان سەریگرت و ئێمە چوین لەگەڵ عێراقداو خۆمان دەستمان هەبو لە دروستکردنەوەی دەوڵەتی عێراق، کە دەوڵەت دروستکرایەوە، پاش ماوەیەک بەشداریمان کرد لە مەجلیسی حوکم و ئەوانەی تر، پاشان لە نوسینەوەی دەستوردا، ئەم دەستورەی هەیە لە عێراقدا تەقریبەن باشترین بەڵگەنامەی مێژوییە کە زۆرترین مافەکانی کوردی تێدا چەسپابێت، ناڵێم هەموی دەڵێم زۆر، چونکە ئەوانەی تر کە پێشتر هەبون (11)ی ئازارو شتی تر هەیە، بەڵام هێندەی ئەم دەستورە مافەکانی ئێمە جێگیر نەکراوە، ئەمە دەستوری عێراقەو گرنگە بەلای عێراقەوە، مادام ئەمەمان کردو بەمشێوەیە لەگەڵ حکومەتی عێراق رێککەوتین بەچاودێری ئەمەریکاو هاوپەیمانان و جیهان، کەواتە ئێمە تائێستا بەشێکین لە عێراق، کە بەشێکین دەبێت شەریک بین لەم وڵاتەدا، چۆن شەریک دەبین بەوە شەریک دەبین کە بەشدارییەکی کاریگەرمان هەبێت، ئێمە دەچین بۆ بەشداری، دەچین بۆ ئەوەی بەندەکانی دەستور جێبەجێ بکەین، لە دەستوردا رەنگە تەنیا خاڵێک لای کورد زۆر جێگەی پەسەند کردن نەبوبێ ئەویش مادەی (140) بو، کە وڵاتەکەی خۆت ئەوەی لە روی مێژویی و دانیشتوان و جوگرافیەوە بەڵگەنامەی زۆر هەبو کە ئەم ناوچانە ناوچەی کوردستانین، بەڵام ئێمە خۆمان بەدەستی خۆمان خستمانە بەردەمی هەڵبژاردن و دەنگدان بۆی، لەبەرئەوە ئەمە یەکێکە لە ئەرکەکانی گرنگەکانی ئێمە کە راست بکەینەوە جارێکی تر بڕیاربو ساڵی (2006) ئەمە بە سێ قۆناغ کۆتایی پێ بێت و بگەڕێتەوە سەر کوردستان، بەڵام نەمانتوانی، سەرکردایەتی سیاسی لەمەدا تاوانبارە کە نەیتوانی ئەمە جێبەجێ بکات.

پاشان مەسەلەی بودجەمان هەیە لەگەڵ عێراق، داهاتی عێراق چەندە ئێمە لەوە پشکی خۆمان بەردەکەوێت کە ئەمە شەڕمانە لەسەری تا ساڵی (2013) بە جۆرێک لە جۆرەکان ناردویانە، پاش ئەوەی سەرکردایەتی کوردی پێی باشبو کە خۆی ئیدارەی خۆی بکات لە روی ئابورییەوە بەو رێگەیەی کە کردیان کردیان، بەو گەندەڵی و بەو نەهامەتیەی بەسەر ئێمەیاندا هێنا ئێمە دواکەوتین لەمەسەلەی ئابوریدا لەبری ئەوەی ببین بە خاوەن ئابورییەکی باش، بوینە خاوەنی قەرزو نەهامەتییەکی زۆر خەڵکیش بێ موچە بو، ئەو هۆکارانەی تر هەیە کە رۆژانە دەیانبینین. مەسەلەی پێشمەرگەمان هەیە، تائێستا پێشمەرگە نەخراوەتە سیستمی بەرگری عێراقیەوە چەند هەوڵ دراوە، بەڵام چەندێک عێراق لێی بەرپرسیارە کە تەگەرەیان تێخستوە، ئەوەندەش سەرکردایەتی سیاسی کورد تەگەرەی تێخستوە، چونکە بە هیچ جۆرێک رێناکەوتن کە لەگەڵ ئەو سیستەمە بگونجێ، واتە خانەنشینییەکی زۆر، خەڵک بەرزکردنەوەیەکی زۆر، ژمارەیەکی زۆر بەبێ ئەوەی هەبێت ئەوەی کە پێی دەڵێن بندیوار، ژمارە لێدان، ئەمانە چارەسە رنەبو. جگە لەوە مەسەلەی شەراکەت لە حوکمدا، ئەمەش ئێمە ئیستیحقاقی خۆمان وەرنەگرتوە، زۆر شتی تر وەک مەسەلەی زمان کە تائێستا جێگیر نەبوە، کەواتە ئەرک و واجبمان لە پەرلەمانی عێراق زۆرە، دەبێت کار لەسەر ئەم هەمو شتانە بکەین جگەلەوە دەبێت کار بکەین بۆ هاوڵاتیانی کوردستان و نوێنەری حیزب و کەس و بنەماڵە نەبین، ئەوەی کە دەچێتە ئەوێ نوێنەری هاوڵاتیانی کوردستان و مافەکانیان بەدەستبهێنێت لەبەر ئەمە دەچینە بەغدا.

– ئاماژەت بەوەکرد کە ئەم هەڵبژاردنە بۆ پەرلەمانی عێراقەو ئەو کەسانەی کە دەڕۆن واجباتیان لەسەرە، لە ماوەی رابردودا فراکسیۆنەکانی ئێوە لە بەغدا چیان کردوە؟

قادر حاجی عەلی: فراکسیۆنەکانی ئێمە شتیان زۆر زۆر کردوە، بەڵام ئەوەی لای من گرنگە کۆمەڵێک شتی سەرەکییە، یەکێکیان کە لە هەموی گرنگترە قۆرخکاری بە تایبەتی پارتی کە (25) کورسی هەبو ئەو قۆرخکاریەمان کەمکردەوە لەسەر هەیمەنەو بڕیاردانی کورد لە بەغدا، بە نۆ کەسەوە وامان کرد کە رۆڵێکی چالاکمان هەبێت بۆ ئەوەی قۆرخکارییە کەم بکەینەوە، دوەمیان ئەوەی کە پێیان دەوت موزایەدە، موزایەدە بەسەر بزوتنەوەی گۆڕان و لایەنەکانی تر، ئەوەشمان تاڕادەیەکی زۆر بەتاڵ کردەوە کە ئەمە زۆر گرنگە، سێیەمیان کە لەهەمو ئەوانە گرنگترە ئێمە وەکو نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان نەچوین بۆ ئەوێ، چونکە حکومەتی هەرێم لەو روانگەیەوە کە خۆی کێشەی هەیە لەگەڵ هاوڵاتیانی هەرێمی کوردستان، بۆیە وەکو نوێنەری حکومەتی هەرێم نەچوین، بەڵکو وەکو نوێنەری خەڵکی کوردستان چوین، هەڵبژاردنەکانمان خەڵک دەنگی پێداون کەواتە دەبێت بچن لەوێ بەرگری لە خەڵک بکەن، ئەم سێ خاڵە لای من گرنگەو برادەرانی ئێمە ئەمەیان کرد، لە چوارچێوەی ئەمانەدا کۆمەڵێک یاساو رێسا دەرچوە لە پەرلەمان کە رۆڵی گرنگی فراکسیۆنی گۆڕانی تێدا بوە، ئەمانەی کە دەشچن پێموابێت دەبێت لەوان باشترو چالاکتر بن و وەکو ئەوان ئازا بن.

– هەڵبژاردن واتە دەنگدان بەو کەس و لایەن و لیستەی متمانەت پێیەتی، چی وا دەکات دەنگدەرێک یاخود کەسێک متمانە بە ئێوە بکات، بەواتایەکی تر چی وا دەکات دەنگدەرێک متمانەی بە هێزەکەی نەمێنێت؟

قادر عاجی عەلی: ئەمە تاقیکردنەوە وات لێ دەکات یاخود بڵێین ئەزمون، چوار ساڵ تێپەڕیوەو ئێمە هەشت ساڵی تەمەنی بزوتنەوەکەشمان تێپەڕاندوە و دەبین بە نۆ ساڵ، لەم هەشت ساڵەدا گۆڕان تاقیکراوەتەوە، لە تاقیکردنەوەکەشدا سەرکەوتو بوە، لە ئۆپۆزسیۆن بوندا سەرکەوتنی بەدەستهێناوە، توانی جۆرێک لە ئۆپۆزسیۆنی ئیجابی دروست بکات لە کوردستانداو توانی رۆڵی ئۆپۆزسیۆن وەکو خۆی جێبەجێ بکات، لە دەرخستنی عەیبەکان لە پرۆژەدانان بۆ چاکسازی، لە باسی نەبونی عەدالەت و دیموکراتیەت نییەو نوقسانە، لە ئازایەتی کردنی خەڵک و لە راپەڕینی خەڵک بۆ داواکانیان. لە قۆناغی حکومەتیشدا کە بەشداریمان کردوە ئێمە پرۆژەمان هەبوە کە چوینەتە حکومەتەوە هەموی لە خزمەتی خەڵک و پرۆژەی مەدەنی و پێشکەوتون، ئەوەی کە توانیبێتمان لە حکومەت و پەرلەماندا جێبەجێمان کردوە، لە پەرلەماندا ئەو یاسایانەی تا دکتۆر یوسف محەمەد، سەرۆکی پەرلەمان بوە، پەرلەمان بە باشی رۆیشتوەو چەندین یاسا دەرچوە لەو یاسایانە کە دەرچوە هەموی لە خێری هاوڵاتیانی کوردستان بوە هەموشی یاساو رێسای پێشکەوتو مەدەنی بوە کە بۆ ئەم سەردەمە دەگونجێت، بەڵام کە هاتە سەر ئەوەی دەستکاری سیستم و کورسی سەرۆک بکەین، لەوا ئیتر ئێمە توشی شەڕ بوین، ئێمە بەبێ هێزی چەکدار و پۆلیس و ئەوانە، ئەوانیش بە هەمو شتێکەوە رێگەیان لێ گرتین و نەیانهێشت بچین، ئەگەر تەواومان بکردایە، هەڵبەتە تائێستا کۆمەڵێک یاساو رێسای تر دەردەچو، مەسەلەی دەستورەکەش تەواو دەبو، دەستورێکی مەدەنی نوێ و گونجاو لەگەڵ زروف و باری کوردستاندا دەردەچو، بەڵام بەداخەوە لەمەیاندا نەمانتوانی.

– له‌ئێستادا كه‌ كه‌مپه‌ینی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانه‌، هه‌ندێك لایه‌ن هه‌ستی‌ كه‌سوكاری‌ شه‌هیدان ده‌وروژێنن و له‌لایه‌كی‌ تریشه‌وه‌ فشار دروست ده‌كه‌ن له‌سه‌ر فه‌رمانبه‌ران و هێزه‌ چه‌كداره‌كان كه‌ ده‌نگیان پێ بده‌ن، ئێوه‌ چیتان هه‌یه‌ بۆ ئه‌مه‌؟

قادر حاجی‌ عه‌لی‌: سه‌ره‌تا ئه‌وه‌ی‌ فه‌رمانبه‌ران و ئه‌وانه‌ی‌ موچه‌خۆرن له‌ كوردستاندا، به‌شێكی‌ زۆری‌ موچه‌خۆری‌ ئه‌و دو حیزبه‌ن به‌ناوی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌، ئه‌مانه‌ به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ موچه‌كانیان به‌ده‌ست ئه‌وانه‌ و به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ ژیانیان به‌ده‌ست ئه‌وانه‌، چارەنوسی ماڵ و منداڵی‌ ئه‌وانیان به‌ده‌سته‌، زۆریان لێ ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی‌ ده‌نگیان پێ بده‌ن، هه‌روه‌ها هه‌ندێک رێگا به‌كارده‌هێنن كه‌ رێگای‌ زۆر نامرۆڤانه‌ن، بۆ نمونه‌ له‌م رۆژانه‌ بیشتومانه‌ كه‌ ده‌چن كارته‌كانیان كۆپی‌ ده‌كه‌ن هی‌ خۆیان و خێزانه‌كانیان، به‌مه‌رجێك ئه‌م كۆپیكردنه‌ ته‌نها شتی‌ نه‌فسیه‌ و ترساندنه‌، هیچ كاریگه‌رییه‌كی‌ نییه‌، چونكه‌ ئه‌مجاره‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژاردنه‌كانی‌ تردا جیاوازی‌ هه‌یه‌. زۆر جار ئه‌یانه‌وێ لایه‌نه‌ سه‌ربازیه‌كان بكه‌ن به‌گژ بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕاندا و تیژیان‌ ده‌كه‌ن لێمان، هه‌ندێ ئه‌ركیان پێ ئه‌سپێرن بۆ ئه‌وه‌ی‌ توشی‌ به‌ریه‌ككه‌وتن بن له‌گه‌ڵمان، به‌تایبه‌تی‌ ئاسایش و دژه‌تیرۆ، نازانن كه‌ ئێمه‌ داوای‌ مافی‌ ئه‌وانه‌ی‌ تر ده‌كه‌ین، داوای‌ مافی‌ ئاسایشیش ده‌كه‌ین كه‌ مافی‌ خوراوه‌، داوای‌ مافی‌ دژه‌تیرۆریش ده‌كه‌ین كه‌ مافی‌ خوراوه‌، داوای‌ مافی‌ هێزه‌ تایبه‌ته‌كانیش ده‌كه‌ین كه‌ هێزه‌ تایبه‌ته‌كان هی‌ به‌رپرسه‌كانن و ده‌یاننێرن بۆ پاسه‌وانێتی‌ بانكه‌كان و كۆمپانیاكانی‌ نه‌وت و هه‌ندێ‌ ئه‌ركی‌ پاسه‌وانێتیی‌ تر وه‌كو ئه‌وانه‌ی‌ كۆمپانیا بیانییه‌كان، ئه‌وانه‌ زۆربه‌ی‌ زۆریان كه‌ ده‌كرێن به‌ پاسه‌وان ته‌نها ئه‌و موچه‌یه‌یان پێده‌درێت  كه‌ له‌ حكومه‌تی‌ وه‌رده‌گرن و لای‌ خۆیان نوسیانن به‌ كارمه‌ند یان به‌ پۆلیس یان به‌ پێشمه‌رگه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ كه‌ وه‌ری‌ ده‌گرێت له‌ كۆمپانیاكان و به‌ناوی‌ ئاسایش وه‌ری‌ ده‌گرێت، زۆربه‌ی‌ زۆری‌ بۆ به‌رپرسه‌كان خۆیانه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ زوڵمێكی‌ زۆر له‌وانه‌ ده‌كرێت، ئێمه‌ كه‌ به‌رگری‌ له‌ خه‌ڵك ده‌كه‌ین، به‌ پله‌ی‌ یه‌ك له‌وانه‌ی‌ ده‌كه‌ین، چونكه‌ ئه‌وانه‌ به‌كارهاتون كه‌ نابێ، ئه‌وانه‌ مرۆڤن و كه‌رامه‌تیان هه‌یه‌، ئه‌مه‌ یه‌كه‌م، دوه‌میان هی‌ شه‌هیدان، ئه‌مه‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ بایه‌خی‌ خوێنی‌ شه‌هیده‌ و لێدانه‌ له‌ شه‌هید و كه‌مكردنه‌وه‌ و شكاندنی‌ كه‌رامه‌تی‌ كه‌سوكاری‌ شه‌هیدیشه‌، شه‌هید كه‌ شه‌هید ده‌بێ بۆ حیزبێك شه‌هید نابێ، حیزب وه‌سیله‌یه‌، له‌ سەردەمێکدا شۆڕشی‌ كردوه‌، بۆ كوردایه‌تی‌ شۆڕشی‌ كردوه‌، بۆ به‌رگری‌ له‌ كورد، له‌و زه‌مانه‌ ئه‌م حیزبه‌ هه‌بوه‌ خه‌ڵك چوه‌ پێشمه‌رگایه‌تی‌ بۆ كردوه‌ شه‌هید بوه‌، له‌به‌ر حیزبه‌كه‌ی نه‌چوه‌، له‌به‌رچاوی‌ كاڵی‌ به‌رپرسه‌كانی‌ حیزبه‌كه‌ی نه‌چوه‌، له‌به‌ر كوردایه‌تی‌ چوه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ پارێزگاری‌ له‌ كوردستان بكات بۆ ئه‌وه‌ی‌ كوردستان سه‌ربخات، كه‌واته‌ ئه‌م شه‌هیده‌ بۆ شتێكی‌ زۆر گه‌وره‌تر شه‌هید بوه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌ بۆ حیزبێك شه‌هید بوبێت، ئه‌م حیزبانه‌ به‌كاری‌ ده‌هێنن و ده‌ڵێن شه‌هیدی‌ ئێمه‌یه‌، شه‌هیدی‌ ئه‌وان نیه‌، شه‌هیدی‌ كوردن، ئه‌وه‌ سوكایه‌تییه‌ به‌ شه‌هیده‌كان، سوكایه‌تیه‌ به‌ كه‌سوكاری‌ شه‌هیده‌كانش، نابێ بڵێن شه‌هیدی‌ حیزبێكن، شه‌هیدی‌ هه‌مو كوردن، ئه‌گه‌ر ئه‌و شه‌هیدانه‌ زیندو ببنه‌وه‌ و بزانن كه‌ ئاوا بچوكیان ده‌كه‌نه‌وه‌ و ئه‌و خوێنه‌ی‌ كه‌ ئه‌وان داویانه‌ له‌ پێناو كوردستاندا ده‌یكه‌ن به‌ قوربانی‌ حیزبێك یان چه‌ند كه‌سێك له‌ حیزبێكدا كه‌ بازرگانی‌ به‌ خوێنی‌ شه‌هیده‌كانه‌وه‌ ده‌كه‌ن، ره‌نگه‌ جارێكی‌ تر ئاماده‌نه‌بن خۆیان به‌ شه‌هیدكرن بده‌نه‌وه‌، یان نه‌فره‌ت بكه‌ن له‌و حیزبه‌ی‌ كه‌ تیایدا بون و ئه‌ڵێن ئێمه‌ بۆ كورد شه‌هید بوین و بۆ ئه‌وان شه‌هید نه‌بوین، له‌به‌رئه‌وه‌ سه‌ربه‌رزییه‌ بۆ كه‌سوكاری‌ شه‌هیدان كه‌ شه‌هیده‌كانیان به‌ شه‌هیدی‌ هه‌مو كورد بزانن ته‌نانه‌ت بۆ پێشمه‌رگایه‌تیش ئه‌مه‌ راسته‌، راسته‌ ئه‌وساكه‌ حیزبێك هه‌بوه‌، له‌ كۆندا یه‌ك حیزب كردویه‌تی‌ كه‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستان بوه‌، ره‌نگه‌ زۆربه‌مان له‌وێ پێشمه‌رگه‌ بوبین، به‌ڵام هیچمان پارتی‌ نه‌بوین، من له‌ (1974) پێشمه‌رگه‌ بوم، به‌ڵام پارتی‌ نه‌بوم، پێشمه‌رگه‌ی‌ كورد بوم، له‌ (1976)یشه‌وه‌ كه‌ شۆڕشی‌ نوێ ده‌ستی‌ پێكردوه‌، یه‌كێتی‌ نیشتمانی‌ سه‌رپه‌رشتی‌ كردوه‌، حیزبی‌ تر هه‌بوه‌، ئه‌وانه‌ش رۆڵیان هه‌بوه‌، به‌ڵام یه‌كێتی‌ نیشتمانی‌ شۆڕشی‌ كردوه‌، ئه‌وه‌ی‌ كه‌ هاتوه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی‌ یه‌كێتیش بوبێ هه‌ر بوه‌ به‌ پێشمه‌رگه‌، هاتوه‌ بوه‌ به‌ پێشمه‌رگه‌ و شه‌هیدیش بوه‌، پێشمه‌رگایه‌تی‌ كردوه‌، ئێستا من بۆ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ حسابی‌ بكه‌م كه‌ ئه‌مه‌ پێشمه‌رگه‌ی‌ یه‌ك حیزبه‌، كه‌ حیزبه‌كه‌ش ئێستا وه‌ك جاران نه‌ماوه‌، نه‌ پره‌نسیپه‌كانی‌ وه‌كو جاران ماوه‌، نه‌ هه‌ڵسوكه‌وتی‌ وه‌كو جاران ماوه‌، نه‌ سومعه‌ی‌ سه‌ركرده‌كانی‌ وه‌كو سومعه‌ی‌ جاران ماوه‌، كه‌واته‌ من بۆ خۆم به‌پێشمه‌رگه‌ی‌ حیزبێك حساب بكه‌م؟ بۆ به‌ پێشمه‌رگه‌ی‌ كوردستان خۆم حساب نه‌كه‌م؟، كه‌واته‌ ئه‌بێ له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌ پێشمه‌رگه‌ و كه‌سوكاری‌ پێشمه‌رگه‌ سه‌یری‌ پێگه‌ی‌ خۆیان بكه‌ن و زۆر له‌ كه‌س قبوڵ نه‌كه‌ن و ئیهانه‌ قبوڵ نه‌كه‌ن، ئه‌و موچه‌یه‌ی‌ كه‌ وه‌ری‌ ده‌گرن موچه‌ی‌ باوكی‌ كه‌س نیه‌ و موچه‌ی‌ خۆیانه‌ و موچه‌ی‌ خه‌باتی‌ خۆیان و خوێنی‌ شه‌هیده‌كه‌یه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ هه‌ق نیه‌، قه‌ناعه‌تیان به‌ چ لایه‌نێكه‌ و چ لایه‌نێك ئه‌توانێ پرۆژه‌ ته‌قیدم بكات بۆ مه‌سڵحه‌تی‌ خۆیان ئه‌وه‌ به‌ باشتر بزانن، ئه‌و شه‌هیدانه‌ به‌راوردی‌ منداڵه‌كانی‌ خۆیان بكه‌ن له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانی‌ به‌رپرسه‌كاندا، ئه‌م له‌ كوێ و ئه‌و له‌كوێ، به‌راوردی‌ خۆیان بكه‌ن له‌گه‌ڵ به‌رپرسه‌كان، به‌راوردی‌ كه‌سوكاری‌ شه‌هیده‌كان بكه‌ن له‌گه‌ڵ كه‌سوكاری‌ به‌رپرسه‌كاندا، ئه‌گه‌ر شه‌هید ئه‌وه‌نده‌ پیرۆزه‌ لایان، بۆ حاڵ و ژیان و گوزه‌رانیان چاك ناكه‌ن، كه‌واته‌ بۆ ئه‌مانه‌ یاری‌ به‌ هه‌ست و سۆزی‌ خه‌ڵك ده‌كه‌ن و به‌تایبه‌ت یاری‌ به‌ هه‌ست و سۆزی‌ كه‌سوكاری‌ پێشمه‌رگه‌ و شه‌هید ده‌كه‌ن.

– له‌ئێستادا كه‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان له‌ پێشه‌وه‌یه‌، باس له‌ ته‌زویر و ساختەکاریی ده‌كرێت، لای‌ ئێوه‌ تائێستا ئه‌وه‌ جێگای‌ نیگه‌رانییه‌ كه‌ ئه‌م ته‌زویر و ساختەکاریی ببێته‌ هۆی‌ گۆڕانكاری‌ له‌ ئه‌نجامه‌كان؟

قادر حاجی‌ عه‌لی‌: ئێمه‌ نابێ (100%) دڵنیا بین، راسته‌ ئه‌مجاره‌ هه‌ندێ شتی‌ تازه‌ هاتوه‌ته‌ پێشه‌وه‌ و رێگا له‌ كۆمه‌ڵێك شێوه‌ی‌ ساخته‌كاری‌ گیراوه‌، رێگا له‌ زۆرێك گیراوه‌، چه‌ند كۆمپانیایه‌كی‌ بیانی‌ هاتون هه‌م ئامێره‌كانیان هێناوه‌ و پرۆگرامیان بۆ داناوه‌ و خۆیان سه‌رپه‌رشتی‌ ده‌كه‌ن، كۆمپانیای‌ تر هه‌یه‌ سه‌رپه‌رشتی‌ ئه‌ویش ده‌كات، به‌ڵام هیچ ته‌زویرێك له‌ دنیادا ئه‌وه‌ نیه‌ بڵێت (100%) رێگەی‌ لێده‌گیرێت، چونكه‌ ئه‌وانه‌ی‌ ئێستا قورساییان كه‌م بوه‌ته‌وه‌ له‌ناو خه‌ڵكدا په‌نا ده‌به‌ن بۆ زۆر شت، بۆیه‌ نیگەرانین لەوە‌ی‌ كه‌ ئه‌مانه‌ درزێك نه‌دۆزنه‌وه‌ كه‌ له‌ شوێنێكی‌ تره‌وه‌ خۆیانی‌ پیابكه‌ن و له‌وێوه‌ ساختەکاریی بكه‌ن، په‌نا ده‌به‌ن بۆ زۆر و ئیستفزازكردن و هێز و به‌كارهێنانی‌ زۆر له‌سه‌ر خه‌ڵك بۆ ئه‌وه‌ی‌ بچێت ده‌نگیان پێ بدات و وێنه‌ی‌ ڤیدیۆیی‌ ده‌گرن و ده‌یترسێنن، ئه‌مه‌ رێگایه‌كه‌، رێگایه‌كی‌ تر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بچن به‌دوای‌ درزێك و كه‌لێنێك بگه‌ڕێن بۆ ئه‌وه‌ی‌ بزانن له‌م سیسته‌مه‌ تازه‌یه‌ی‌ كه‌ هاتوه‌ له‌كوێدا كه‌لێن هه‌یه‌ له‌ویا بیكه‌ن، به‌ڵام دڵنیای‌ خه‌ڵك ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ ئه‌م جاره‌ ته‌زویره‌كه‌ وه‌كو جاران نابێت، دڵنیایان ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ وه‌كو جاران نابێ.

– واتا به‌ ریژەیەکی كه‌میش؟

قادر حاجی‌ عه‌لی‌: نیسبه‌یه‌كی‌ زۆر زۆر كه‌متره‌، به‌ڵام به‌ده‌ر نییه‌ و ناتوانرێ بوترێت كه‌ (100%) ته‌زویر نییه‌، نه‌خێر بوارێک ماوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ئه‌وان درز و كه‌لێنێك بدۆزنه‌وه‌، چونكه‌ زۆر به‌دوایدا ده‌گه‌ڕێن، ئه‌مه‌ به‌ڵگه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ حاڵیان له‌ناو خه‌ڵكدا باش نییه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێن به‌دوای‌ درز بۆ ته‌زویر.

– كاریگه‌ریی‌ له‌سه‌ر ئه‌نجامیش نابێت؟

قادر حاجی‌ عه‌لی‌: باوه‌ڕ ناكه‌م كاریگه‌رییه‌كی‌ ئه‌وتۆی‌ له‌سه‌ر ئه‌نجام هه‌بێت، ئه‌گه‌ر زانیمان كاریگه‌ریی‌ زۆری‌ هه‌یه‌ و به‌زۆر ده‌یكه‌ن، ئه‌وساكه‌ ئێمه‌ش هه‌ڵوێستمان دەبێت و قبوڵی‌ ناكه‌ین.

– بۆ ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ هێز و لیستی‌ نوێ دروست بوه‌، دروستبونی‌ ئه‌م هێز و لیستانه‌ به‌رهه‌م و كاریگه‌ری ئێوه‌یه‌ وه‌ك بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان یاخود هۆكاری‌ تری‌ له‌پشته‌وه‌یه‌؟

قادر حاجی‌ عه‌لی‌: ئه‌توانم بڵێم هه‌ردوكیه‌تی‌، له‌ سه‌ره‌تادا وتم، بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان بزوتنه‌وه‌یه‌كی‌ تاقیكراوه‌یه‌، تاقییان كردینه‌وه‌ به‌تایبه‌تی‌ له‌ زه‌مانی‌ ئۆپۆزسیۆنبوندا، ئێمه‌ پێشنیازی‌ زۆر زۆرمان هه‌بو، ئێستا خه‌ڵك په‌یدا بوه‌ لاسایی‌ ئێمه‌ ده‌كاته‌وه‌ به‌و پێشنیازانه‌ی‌ ئێمه‌ ده‌یكات، نازانێت بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان وه‌كو له‌سه‌ره‌تاوه‌ وتم بزوتنه‌وه‌یه‌كی‌ به‌رده‌وامه‌، بزوتنه‌وه‌یه‌كی‌ گۆڕانكارییه‌، هی‌ بیروباوه‌ڕه‌ و ناوه‌ستێ، ئه‌گه‌ر سه‌ركرده‌كه‌شی‌ بڕوات و بچێته‌ ژێر خاك، ناوه‌ستێ، نه‌وه‌ی‌ دوای‌ ئه‌و به‌رده‌وامیی‌ پێده‌ده‌ن، ئێمو و مانانیش كه‌ ناوتان ناوین تێكۆشه‌ره‌ كۆنه‌كان، ماوه‌یه‌كی‌ كه‌ممان ماوه‌، دوای‌ ئه‌وه‌ نه‌وه‌یه‌كی‌ تر دێت، له‌به‌رئه‌وه‌ پره‌نسیپه‌كانمان له‌جێێ‌ خۆیه‌تی‌ و ئه‌ڕوات كه‌ زیاتر بۆ خزمه‌تی‌ خه‌ڵك و گه‌نج و چین و توێژه‌ لێقه‌وماوه‌كانی‌ ناو كۆمه‌ڵگای‌ كوردییه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌وانه‌ هه‌ڵده‌ستن نوێنەرایەتی‌ ئێمه‌ ده‌كه‌ن، ئه‌وسا ئێمه‌ چۆن بوین له‌ (2009) به‌و پێشنیازه‌ هاتین، به‌ڵام ئێمه‌ تاقیكراینه‌وه‌ و سه‌ركه‌وتوش بوین تیایدا، خه‌ڵكی‌ تر به‌جۆرێكی‌ تر ده‌یكات، له‌به‌رئه‌وه‌ ئێمه‌ گرنگی‌ ناده‌ین به‌وانه‌ و به‌رنامه‌ی‌ خۆمان هه‌یه‌ و ده‌ڕۆین، سێ بۆ چوار ملیۆن دنگده‌ر هه‌یه‌ له‌ كوردستاندا با ئه‌وانیش به‌شی‌ خۆیان به‌رن، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان له‌سه‌ر پره‌نسیپه‌كانی‌ خۆی‌ به‌رده‌وامه‌، سازشێک ناكات، راسته‌ هه‌ڵه‌ی‌ ته‌كتیكیمان هه‌یه‌، به‌ڵام هه‌ڵه‌ی‌ ته‌كتیكی‌ نابێته‌ عه‌یبه‌، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ خیانه‌تمان نه‌كردوه‌ له‌ پره‌نسیپه‌كانی‌ خۆمان و هه‌ڵه‌ی‌ ستراتیژیمان نه‌كردوه‌، هه‌ندێكیشی‌ گومان ده‌كرێت كه‌ ئه‌مانه‌ ده‌ستێكه‌ بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان، چونكه‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان ئه‌مجاره‌ به‌ قه‌ناعه‌تی‌ من كاریگه‌ریی‌ گه‌وره‌ی‌ دەبێت له‌سه‌ر ئه‌نجامه‌كان، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌یانه‌وێت هه‌رچۆنێك بێت به‌شێكی‌ بچوكیشی‌ لێ بكه‌نه‌وه‌ چونكه‌ هه‌ر گرنگه‌ بۆ ئه‌وان بۆ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ فه‌رق و جیاوازییه‌كه‌ ئه‌وه‌نده‌ نه‌بێت.

– بەڕێزت پۆلێنێکت کرد لە تێکۆشەرە دێرینەکان و گەنجەکان، دەمەوێت بپرسم گەنج و نەوەی تازە لە ناو بزوتنەوەی گۆڕاندا چ بایەخێکی هەیە لە رابردو و داهاتوا و ئێستادا؟

قادر حاجی عەلی: پێموایە هەر لەسەرەتای دروستبونی بزوتنەوەی گۆڕاندا، خۆم لەبیرم دێت یەکەمجار کە لەگەڵ کاک نەوشیراواندا دانیشتین باسی ئەوەمان کرد، وتمان ئێمە ئەم گەنج و خوێنگەرم و هەڵسوڕاوانەی لەگەڵماندایە، ئێمە بۆ ئەمانەی دەکەین و ئێمە هیچ بەرپرسیاریەتییەک وەرناگرین لە نەم رێکخستنەدا و نە لە حکومەتدا لە ئەگەری ئەوەی کە چوینە ناو حکومەتیشەوە و ئەویش لەسەر ئەوە کۆک بو، بەڵام دواجار داوامان لێکرد کە خۆی وەک رێکخەری گشتی بێت، چونکە ئەو کۆکەرەوەی هەمومان بو، ئێستاش ئەو بۆچونە وەک خۆیەتی، ئەو برادەرانەی تێکۆشەری کۆنن، هەمویان پاڵپشتی گەنجەکانن و ئەگەر لە سەرئەنجامەکانیشی بڕوانیت، یەکەم واجیهەی گۆڕان لە فراکسیۆنەکان یەک تێکۆشەری کۆنی تێدا نەبو و هەمو گەنجەکان دانراون، لە وەزارەتەکانیشدا هەر گەنجەکان دانراون و تەنها کەس لە تێکۆشەرە کۆنەکان کاک مستەفای سەید قادر بوە و ئەویش بەهۆی ئەزمونەکەیەوە بو کە پێشمەرگە و شارەزای کاری سەربازی و پێشمەرگایەتی بوە، ئیتر هەموی ئەوانەی پۆستیان پێدراوە گەنج بون و لە بەغداش هەر گەنجەکان دانراون و ئەدایەکی زۆر باشیان هەبوە و ئێمە پاڵپشتیان بوین و دەبین رەنگە ماوەیەکی دیکە گەنجان بۆخۆیان ئیدارەی خۆیان بکەن و رەنگە پێویستیان بە پاڵپشتی ئێمە نەمێنێت، چونکە بەهێز بون و گەنجانی دیکەش رادەکێشن، چونکە رۆژانە دەیان گەنج دێنە ناو گۆڕان کە بڕوایان بە بەرنامە و پرۆگرامەکانی بزوتنەوەکە هەیە.

ئەم بزوتنەوەیە هی گەنجە و چونکە حیزب هی بیروباوەڕ و گۆڕانکارییە، بیروباوەڕ و بیرۆکەی نوێ هەر گەنج دەیهێنێتە ئاراوە بۆیە ئێمە هەموشتێکمان بۆ ئەوە کردوە کە گەنجەکان بتوانن لەسەر پێی خۆیان بوەستن و بتوانن ئێدارەی دۆخەکە بدەن و ئەم بزوتنەوەیە بەرەو پێشەوە بەرن.

– نەیارەکانتان تۆمەتی عێراقچیەتی دەدەنە پاڵ ئێوە و بزوتنەوەکەتان، ئێوە چیتان هەیە بۆ ئەم کەسانە لە کاتێکدا خۆیان بە نوێنەری کوردایەتی دەزانن؟

قادر حاجی عەلی: گوزارشتێک هەیە کە رەنگە زۆر جوان نەبێت، بەڵام من ناچارم بیڵێم، دو جۆر کوردایەتی هەیە ئێستا لە گۆڕەپانەکەدا، کوردایەتییەکیان فشە کوردایەتییە و ئەمەیە کە ئەم حیزبانەی دەسەڵات دەیکەن و هەموشتێک وەک موزایەدە بە کوردایەتی بە خەڵکی دەفرۆشنەوە و باسی دروستبونی دەوڵەت دەکەن و باسی پەیوەندیی کردن دەکەن  کە هیچیان لە ئارادا نین و باسی ژێرخانی ئابوری دەکەن کە نیمانە باسی ئەوە دەکەن جیادەبنەوە لە عێراق و دەوڵەت دروست دەکەن و دەوڵەتی کوردی دروست دەکەن کە بەڕاستی ئەمە فشە کوردایەتییە، بەڵام لە ناوەڕۆکدا لە ساڵی (1992)ەوە تائێستا چیان کردوە؟ هەرچی بنەماکانی دروستکردنی دەوڵەتە کە پێویستە دروستی بکەیت ئەگەر بەتەمای دەوڵەت بیت، هەمویان تێکداوە و ئەگەر بکرێت هەمویانت بۆ باس دەکەم لە روی ئابورییەوە ژێرخانی ئابوری کوردستانیان تێکداوە، لە روی سیاسیەوە، ئابڕوی سیاسەتیان بردوە لە کوردستاندا و لە روی پەیوەندییان لەگەڵ هاوڵاتیاند، پەیوەندییەکی زۆر خراپیان هەیە ئەوان و هاوڵاتیاندا، لە روی هێزی پێشمەرگە و بەرگریی نیشتیمانییەوە، شکۆی هێزی پێشمەرگەیان شکاند و کردیان بە چەند کەرتەوە، لە هەمو دنیادا هێزی پێشمەرگە یان سەرباز لە وڵاتێکدا یەک سەرکردایەتی هەیە بە یەک ئاڕاستەدا دەڕوات، پێیبڵێیت شەڕە، شەڕ دەکات و پێیبڵێیت پاشەکشێ پاشەکشێ دەکات و لە قۆناغی ئاشتیدا ئاشتی پەیڕەو دەکات و بەشداریی ناکات لە سیاسەتدا.

ئەمان دو هێزن، یەکێکیان پارتییە و ئەوی دیکەیان یاکێتییە و بەو دوانەش نەوەستاون و لە نێو خۆشیاندا ئەمەیان لیوای فلان کەسە و ئەمە فەوجی فلان کەسە و ئەمە وەحدەی فڵان کەسە بۆیە هێزێک ئاوای بەسەر بێت لە کوێوە فەرمان وەردەگرێت و چۆن دەکرێت فەرمان  بەم هێزە بکرێت بەرگریی لە کوردستان بکات کە ئەمە یەکێکە لە بنەماکانی پێکهێنانی دەوڵەت و ئەوان یەدەگێکیپارە و داهاتیان نییە و نەوت هەیە و هەموی فرۆشراوە بۆ ئەوەی قەرزەکانی پێباتەوە واتە ئەوەی پێێ دەوترێت بنەماکانی پێکهێنانی دەوڵەت ئەمان وێرانیان کردوە، بەڵام لەسەروە دەڵێن ئێمە دەوڵەت دروست دەکەین.

بە پێچەوانەوە لایەنەکەی دیکەیان کوردایەتییە ئەسڵییە کە من بە شانازییەوە دەڵێم بزوتنەوەی گۆڕان لەمەدا دەورێکی سەرەکی هەیە، جونکە لای ئێمە کوردایەتی پرۆژەیەکی سیاسییە کە واتای هاونیشتمانیبونی لا زۆر گرنگە، کەرامەتی مرۆڤی لا زۆر گرنگە، چۆن هاوڵاتیی کوردستان وا لێدەکەیت کە کەرامەتی پارێزراو بێت، ژیانی خۆی و منداڵەکانی پارێزراو بێت و چۆن دەیبەستیتەوە بەو خاکەوە و چۆن دەیبەستیەوە بە دام و دەزگاکانیەوە و چۆن وای لێدەکەیت کە بەرگریی لە خاکەکەی بکات و ئەمە بۆ کورد گرنگە و ئەمە پایەکانی دەوڵەت دروست دەکات ئەمە وا دەکات کە رۆژێک لە رۆژان بیرت لە دەوڵەت کردەوە پێویستی بەو ریفراندۆمەش نەبێت کە ئەوان شکستیان تێدا هێنا و دەستبەجێ دەتوانی رایبگەیەنیت و ریفراندۆمیشی بۆ نەکەیت، بەڵام ئەمان موزایەدەمان بەسەردا دەکەن.

ریفراندۆم دەکەن و بە ئێمەی دەفرۆشنەوە کە گوایە ئەمە بۆ دەوڵەتی کوردییە من لە (25/4/2017)دا لە دیدارێکدا بە ئێوەم راگەیاند ئەوانەی ئەم ریفراندۆمە دەکەن هیچ پەیوەندیی بە دەوڵەتی کوردییەوە نییە، تەنها بۆ شاردنەوەی عەیبەکانیان و هێشتنەوەی کورسی بو لەمەدا جێگەی نەدەبوەوە، چونکە هەمو یاساکان دژی بو بۆ ئەوەی ببێتەوە بە سەرۆک دەیانویست ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم بۆ ئەوەی ببنە عەڕابی کورد تا مردن، بۆ ئەمە بو ریفراندۆمیان کرد و بۆ ئەوە بو کە دەنگ بەین بە ریفراندۆمەکەیان و دوای دەنگەکانمان بفرۆشنەوە وەک ئەو سەردەمەی بە برێمەر-یان فرۆشتەوە بە پارە و پۆست.

کاتی خۆی بەمشێوەیە رونم کردەوە کە ئێمە لەگەڵیان نەبوین، ئێمە لەگەڵ ئەسڵی ریفراندۆم کێشەمان نەبوە، چونکە ریفراندۆم لە هەمو دنیا دەکرێت و جاری وایە ریفراندۆم بۆ پرسێکی کۆمەڵایەتی دەکرێت، بۆ بڕیاری گرنگی ئابوری ریفراندۆم دەکرێت، بەڵام لەهەمویان گرنگتر ئەمەیە کە بۆ سەربەخۆیی دەیکەی و کاتێک دەیکەی کە هەمو پایەکانی سەربەخۆیی یان هیچ نەبێت نیوەیت هەبێت و پەیوەندییەکانت باش بێت لەگەڵ دەوڵەتاندا و هیچ نەبێت قەناعەتت بە چەند دەوڵەتێک کردبێت کە پشتیوانیت بکات، راستە شەڕێکی گەورە رویدا و پێشمەرگەی زۆر شەهید بون، بەڵام سەرکەوتنێکی گەورە بەدەست هات، بەس ئەمەیان بەکار بهێنایە بۆ ئەوەی پێگەی کوردستان بەهێز بکردایە، بەڵام بەهۆی ئەو ریفراندۆمەوە ئەوەشی بەدەستهات لەسەر سینییەک پێشکەشیان کردەوە و تەنانت پەیوەندیمان نەما و هەمو دنیا دژمان بو، بە تەمای ئەمەریکا بون، بەڵام ئەمەریکا پێیڕاگەیاندن دەبێت لە چوارچێوەی عێراقدا دانوستان و گفتوگۆ بکەن، بەتەمای نەتەوەیەکگرتوەکان بون و یەکەم بڕیاری نەتەوە یەکگرتوەکانیش ئەوە بو کە عێراقێکی یەکگرتو دروستبکرێتەوە، ئێ باشە ریفراندۆم بۆ لەو کاتەدا؟! و ئەمەش ئەوەیە کەم من پێیدەڵێم فشە کوردایەتی واتە کوردایەتی بۆ موزایەدە و ختوکەدانی هەستی نەتەوایەتی خەڵک بە بێئەوەی تۆ بنەمای دەوڵەتی نەتەوایەتی دروست بکەیت.

دوای ئەوەش پێکەوە ژیان و کەرکوک بە نمونە وەردەگرین، ئێمە دەڵێین هاونیشتیمانی بون و کەرامەتی هاونیشتیمانی بپارێزرێت، ئێمە لە ساڵی (2003)ەوە لە کەرکوکین و حوکمی ئەو شارە دەکەین و ئەگەر ئەم بیرۆکەیەی ئێمەیان بەکار بهێنایا و رێزیان لە مرۆڤ بگرتایە و رێزی هاوڵاتیان بگرتایە بە سەرجەم پێکهاتەکانی کەرکوکەوە و وەک هاوڵاتی پلە یەک مامەڵەیان لەگەڵ بکردنایە، کورد و عەرەب و تورکمان جیاوازییان نەبوایە و هەمون دڵیان خۆش بوایە بە کەرکوک، هاوپەیمانی لەگەڵ عەرەبی شۆڤێنیدا دروست نەدەبو و هیچ پێکهاتەیەکی تورکمان و عەرەب و ئەو هاوپەیمانیەتییان نەدەکرد، ئەوە وای کرد بەدەست خۆمان لە خۆمانی تێک بدەین، چونکە ئەم کوردایەتییە هەڵەیەمان کرد و ئەم جۆرە کوردایەتییە لەسەرەوە بۆشە و لە ژێرەوە بۆ موزایەدە بەکار دەهێنرێت.

– ئێستا نیوەی یەکەمی بانگەشی هەڵبژاردن بەڕێوەچوە و ئێوە چیتان هەیە بۆ دەنگدەران و هەڵسوڕاوانی بزوتنەوەی گۆران کە شەو رۆژیان خستوەتە سەر یەک بۆ ئەوەی بزوتنەوەی گۆڕان سەربخەن؟

قادر حاجی عەلی: من زۆر سوپاسی هەمویان دەکەم زۆر زۆر رێزم هەیە بۆ هەمویان چونکە دەبین ئێمە دو دروشممان دانابو لە لیژنەی هەڵبژاردن کە هەردوکیان وەک خۆی جێبەجێکراوە و زۆر دڵخۆشم ئەمەش ئەوەندەی دیکە دڵخۆشی کردم بە بزوتنەوەی گۆڕان، یەکێک لە دروشمەکەکان ئەوە بوە کە هەموشتێک لەم قۆناغەدا لەپێناوی ئەم تاقیکردنەوە گرنگەدا بێت کە هەڵبژاردنە، چونکە کەس نییە وەستابێت و هەمومان سەرقاڵی هەڵمەتی هەڵبژاردنە ئەوەی دیکەشیان ئەوەبوە کە هەر کەسێکی بزوتنەوەی گۆڕان کە کارێکی لە ئەستۆیە هەموان بەشدایی بکەن لەم بانگەشەیەدا و هەموانیش سەرقاڵن  و دەبینم کەس هەیە لە ئاستی سەرکردایەتی بزوتنەوەی گۆڕاندایە و لە ناودارەکانی ئێمەیە و دەبینم ماڵ بە ماڵ و دوکان بەدوکان دەگەڕێت لە پێناو ئەوەی دەنگ بۆ بزوتنەوەی گۆڕان کۆبکاتەوە و ئەمەش فەخر و شانازییە بۆ ئێمە چونکە هەموان سەرقاڵن.

ئەو گەنجانەی ئێمە هەمانە بڕوا ناکەم لەم ناوچەیە و هیچ ناوچەیەکی دیکە هەبێت بەقەدەر ئەوان حەماسی هەبێت بۆ سەرکەوتن بۆیە زۆر سوپاسیان دەکەم و داوایان لێدەکەم کە بەردەوام بن بۆیە ئێمە ئەوەندەمان نەماوە پشت بەخوا لە (12/5) سەرکەوتنێکی گەورە بەدەست دەهێنین.

تایبەتمەندییەکان: بابەتی هەڵبژاردە

زیادکردنی وەڵام