وشەی فیزیک بەمانا ئەرستۆییەکەی لە بناغەوە بە مانای بەرهەم هێنان و زانین دێت، واتە سەرەتای جوڵەو نەجوڵان، ئەوانەی کە باسی کۆن دەکەن و هەمیشە بێ بیرکردنەوە وشەو مانای” کۆنەپەرستی “بە کار دەبەن، دەبێت دەرکی ئەوەیان هەبێت،چ سەردەمە ئێجگار کۆنەکان و چ ئێستا،هەموو کرداریک کەسەردەکەوێت دەکەوێتە ژێر یاسای لۆژیک،وەلێ فڕێدانی ئەم وشەیە زیاتر لە بێوەلامی و نەزانی خودی فڕێنەرەکەیدایە،کە پێمان ناڵێت کۆنە پەرستی یانی چی،بیرو باوەڕم،کردارەکانم،چۆن بێت کۆنەپەرستم و چۆن بێت تازا پەرستم.

بە نموونە ئەگەر دوو هەزار ساڵ بەرلە ئێستا ژنیان کوشتبێت یان فەلاقەیان کردبێت کۆنە پەرستی بێت، ئێستایش ئەوە هەر هەیە،ئەگەر سەردەمی کۆیلەیەتی کۆیلەو خاوەن کۆیلەو قامچی وەشاندن هەبووە،ئێستایش هەر هەیە،ئەگەر ئاغا هەبوەو کۆمەلی پیاوی هەبوەو ژنی دنیای بەژنی خۆی زانیووە ئێستایش هەیە،بڕۆن سەیری مەسئولەکانی پارتی و یەکتی کەن، هەموویان ئاغان بۆ خۆیان و لەبەردەرگاکانیاندا وەک حەرامسەراکانی زوو سەدان و هەزاران پیاویان ڕاگرتوە،ئەگەر چەوسانەوەی منداڵ بەدەستی دایکو باوکو دەورو بەر کۆنەپەرستی بیت،ئێستایش هەروایە،خۆ ئەگەر بەشەرەکان هەزاران ساڵ بەرلە ئیستا دینی هەمەجۆریان بووبێت و خودایان پەرستبیت ئێستایش هەروایە،لەهەموو مەیدانەکاندا،سەرەڕای پێشکەوتنە هەمەجۆرەکان لە ئاستی تەکنۆلۆژیاو شەڕی ئەتۆم و ئەستێرەو ئاسمانەکان، دیسان ئەوەی هەزاران ساڵ کراوەو ڕوویداوە ئێستایش دەکرێ و ڕوودەدا،هەموویشی بەدەستی خودی ئینسان.

کۆیلەیەتی لە سیستەمی کۆیلەیەتیدا بە جۆرێک و ئێستایش لەم ئەوروپایەدا سیستەمی کۆیلەیەتیە،کە من ناوم ناوە “کۆیلەیەتی مۆدێڕن” کاتێک ئەرستۆ لە سەردەمی خۆیدا دەڵێت” عەقڵی مرۆڤ لاو نیە،بەڵکو بەقەد کارەکانیەتی” ئێستایش ئەگەر سەیری کۆمەلگای دنیا بکەین هەر یەکەو بەجۆرێک لەگەڵ ئەم تێگەیشتنەدا تێکەلن.
کێشەی بناغەیی من لەگەڵ ئایدۆلۆژیا ئەوەیە،پێمان دەڵێت”ڕەنگی ڕەش یان سپیت دەدەمێ و وێنەی باخچەکان بکێشە”،لە کاتێکدا ناکرێ بە یەک ڕەنگی ڕەش یان سور،وێنەی درەختەکان و باخچەکان بکێشیت،بۆ ئەمە کۆمەڵێ ڕەنگت پێویستە..

من ماددەیەکم،توخمێکم،بۆچی ئەدەوێ بمکەی بە شتێکیتر کە نابم؟ئایە سروشتی بەرد دەکرێت بە هەڵۆ؟ هەڵۆ دەکرێت بە درەخت؟کەناریەک دەکرێ بە فیل؟ شەڕەکانی ئێمە بە درێژایی مێژوو ئەمەیە،دەبیت من بیت،دەبێت ببیتە من،وەک من بژیت و بخۆیت و بکەیت، پێچەوانەی ئەمە بەشێکی لە نەفرەت..

لەسەرەتای دەست بردن بۆ خوێندنەوە،واتە سەردەمی تازە لاوی،تووشی”ڕستەیەکی فەلسەفی بووم” بیرم نەماوە هی كیێە،بەلام سالانێک قورسایی لەسەردانام ئەویش”کەس ناتوانێ خۆی لە بەندو کۆتی بیروبۆچوونی کۆمەڵگا بەتەواوی ڕزگار بکات” ئەمە تا بە ئێستا یەک کۆمەڵ حەقیقەتی تێدایە، بەلام من هەوڵم دا کەلە هەموو ئەم کۆت و بەندانە یاخی بم وفڕێیان بدەم،ئەوەی تا ئێستا وتوومە بە زمانێکی سادە،تنۆکێکە لە دەریایەک، وەک ئەو کەشتیەم لێهاتووە، لە سەدا حەفتای لەژێر ئاودایەو سیەکەی بەدەرەوەیە،وتنی ئەو لەسەدا حەفتاکەی ئازایەتیەکی دەوێت بێ وێنە،کە ڕەنگە بىبێتە بائیسی سەر،یان ئەو شەرم و ترسە”ترس لە مردن نە” ترس لە سوکایەتی ڕێگر بیت لە وتنیان و نوسینەوەیان،خۆ هەتا هەمو وئەوانە نەنوسینەوە وەک دەبینین تەنها ئەو شتانە دەجوینەوە کە سەدان سالە لە بازاری فکری نەزۆک و ئەدەبیاتی گێرو هونەری لاوەکیدا دێت و دەچێت و ناتوانێ خۆی تازە بکاتەوە.

وەک چۆن دین بەتایبەت دینی ئیسلام ناتوانێ خۆی تازە بکاتەوە،چونکە لە ڕوانگەی شوێنکەوتوانیەوە دەقی قورئان دەقێکی دەست لێنەدراوەو ئاسمانیە و پونت،عەلمانیەکان و لیبرالەکان و دیموکراسیەکان،ئەوانیش نەیان توانیووە خۆیان تازە بکەنەوە،هەمیشە سەرقاڵی بە پیرۆزکردنن،نابێت دەستیان لێبدرێت،فڵانە بیریار،فڵان فەیلەسوف و ناودار،فڵانە شۆڕشگێر وای وت،ئەوانیش نەیانتوانیووە، لەم کێبەرکییەدا خاوەنی گوتاری قوڵی خۆیان بن بە مانا سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوری و ئەخلاقیەکەی، لێرەدا پێداگری دەکەم لەسەر مەسەلەی “ئەخلاق”،بەهەمو جۆرەکانیەوە.

حەق وناحەق”دوو شتن شان بەشانی یەک هاتوونەتە بوون و بێ یەک هەڵناکەن،مەگەر ئەوەی یەکیان نەمێنی،کە نامومکینە،تا حەق هەبێ ناحەقیش دەبێت،.کاتێک من و تۆ دەکەوینە گفتو گۆ لەیەک کاتا لەسەر حەق و ناحەقیشین،چۆن ئەم دوانە تێکەل بووە،هەموو دوانەکانی تر وەک،ڕاستی و درۆ،ڕەش و سپی،دادو بێدادی، چاکە وخراپە هتدد هەروا بەیەکەوە بوون و هەتا هەتایە دەمێنن،بەم مانایە مادام لە بوونی بەشەرەوە ئەم چەمکانە ئاوا هاتوون .
کەواتە بیرکردنەوەیەکی کۆنە پەرستانەو تازە پەرستانە لە ئەزەڵەوە بوونیان نیە.

با وایدابنێین سبەی” ناحەقی بونی نامێنی،ئیدی تۆ حەقت بۆچیە؟ وایدابنێین درۆ نامێنێ،ماناکانی ڕاستگۆیی چیبەسەردێت؟.

من سەرەتا دەستبردنم بۆ کتێب و فکرو سیاسەت،ڕێم کەوتە مالی مارکسیزمم،بەلامەوە وشەکان،ماناکان، تێگەیشتنەکان،تازە بوون،لەوانە نەدەچوون کەلە ماڵەوە،لە قوتابخانە،لای مامۆستایانی ئاینی،لە دەرو دراوسیوە بیستبووم،وام دەزانی من لە شەوەزەنگێکدام لە دورەوە ڕوناکیەکم دیوەو هەنگاو بە هەنگاو بەرەو پیری دەچم ودەتوانم بیکەمە باوەشم،لەوەیش واوەتر بیکەمە ییری ڕوناککردنەوەی بیری کۆمەلگاو خۆشگوزەرانی،تا لەوێوە ژیانێکی واقعی تێرو پڕ بۆ ئینسانەکان دابین بکەم،دوای زانیم سەراب بوو.

من لە کۆڵانەکانی سابونکەران و شەقامی برایم پاشاو گۆرانەوە،لەبن توەکانی بەردەم چاخانەی شەعبەوە،لەبەردەم وێنەکی شێخ مەحمودەوە،دەموویست ئەم دنیایە”نەک هەر کوردوستان و عێراق” بەوجۆرە وێنا بکەم کە خۆم دەمەوێت،وەک ئەوەی دنیا تۆپێک بێت و بەدەستی منەوە بێت،ئەم خەیالە تا هاتمە ئەوروپایش هەر لە مێشکما بوو،وردە وردە تێگەیشتم،من گوناحترین کاینەکانی ئەم دنیایەم،من بەدبەخترین و چارەڕەشترین کائینم و خەیالێکی مندالانەو گەمژانە بەڵام تا ئەو پەری سنورەکان ئینسانانەم لە خۆما هەڵگرتبو.

وەک دەلێن،سەرەتادەموویست دنیا بگۆڕم،بەپێی تەمەن و کاتو خوێندنەوەو تێگەیشتنی زۆر،وتم دنیا بە من ناگۆڕێ،بەس کوردوستان بگۆڕم،تەمەن و کات دەڕوات،تێگەیشتنەکان فراوان دەبن،کوردوستان ناگۆڕێت و دەڵێم شارەکەم دەگۆڕم،خۆلاسە شارەکەو گەرەکەکەم پێناگۆڕێت و دەڵێم خێزانەکەم دەگۆڕم،لێرەوەیە من لە هیچ کەس ناچم،کەسیش لە من ناچێ، گومانم نیە خودایش قسەی من دەبیستێ، چونکە ئەو لەگەڵ ڕاستیە،نەک لەگەڵ ئەو بازرگانانەی بە ناوی ئەوەوە ژیانی شاهانە دەکەن و ئینسان دەکوژن، خودا خۆی”حەق و ناحەقی” داهێناوە،بەلام لایەنگری حەقە.

من لێرە لەناو ئەوروپای پڕ لە زریکەو زایەڵە سەرکوتکراو ئیفلیجکراو،پڕ لە بریقەو باقەی گەمژانە کە ئینسانی وێران کردوە،پر لە بەرژەوەندی ئابوری بە مانا هەر بێڕەحمانەکەی تەیڤێک لە ئینسانە سەرمایەدارە چاو چنۆکەکان،ئەوانەی بە ناوی دیموکراسی وئازادییەوە،هەم گەلەکانی خۆیان دادۆشیوەو کردونی بە ڕۆبۆت،،هەم پەلی هاویشتوە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لەوێ هەم بازرگانی چەک دەکات،هەم وێرانکاری گەورە دەخولقێنیت تا خۆی سەرمایەگوزاری بکات،هەم ئینسانەکان لەسەر زەویەکانی خۆیان بە کوشتن دەدات،ئەمە بە جۆرێک بێڕەحمانەیە،تەواوی شەڕە دینی و قەومیەکان،شەڕە عەشیرەتی و خێلەکیەکان ئەمان لە پشتیەوەن،تەواوی فەوزاو ئاڵوگۆرەکان لە دەوڵەتداریا،ئەمان یاریچیە ئەسلەکانن،هەر سی چل ساڵ جارێک گروپێک دەهێنن دەیانکەنە حوکمڕان و دوایی ئاژاوەدەخەنە ناو میلەتان و ئەوان لادەبەن وگروپێ تر دەهێنن،تا باشتر بدزن و ببەن،ئەمانە ئامادەن لە پێناوی پارەدا هەموو شتێک بفرۆشن،بە تەواوی ئینسانەکانەوە،وەک فرۆشتنی ئۆجەلان بە ئاشکرا لە ڕوسیاوە بۆ سوریاو یۆنان وئەڵمان و تا ئەفریکا،وەک یاری کردن بە گەلی ئێمە و فرۆشتنیان بە هەرچوارپەیتەختی داگیرکەر،وەک بێدەنگیان بەرامبەر بە کیمیابارانی هەڵەبجەو ئەنفال و بە سوتماککردنی کوردوستان بەدەستی بەعس،بەڵێ لێرەوە لەم ئەوروپای پڕ لە درۆی دیموکراسیو پڕ لە وەهمی ئینسان دۆستی،دەرگای دنیایەکی نوێ لەسەر هزرو بۆچونەکانم کرایەوە،تەنها دوای شەش مانگ دەرکم بە سیستەمی کۆیلەیەتیەکی مۆدێرنە کرد،پێچەوانەی ئەو داماوانەی وایان دەزانی و ئێستایش وادەزانن، ئێرە فریادڕەسە تەنها لەبەر ئەوەی ماڵێکو نانێکی بەڕەوا زانیووە،بەڵام سنگی من نە بە کراسێکی ئاوا تەنگ ڕاهات،نە ئاسمانەکەی هێندە فراوان بوو تا تێیدا بڕفم ، باڵ بهاووم.

من ئەوەم دەرک کردوەو دەبینم،کە ئەم وڵاتانە عەلمانین،دین لەدەوڵەت جودایە،یاساکانی هیچ شەریعەتێک کاری پێناکرێ،ئاسیای ئێمەو موسڵمانان دژینی،بەلام وەک دەبینین سالانە ملیۆنان موسڵمان لە وڵاتە ئیسلامیەکانەوە،لە ئاسیاو ئەفریکاوە دەشت و دەریاکان دەبڕن، ئەڵغامەکان دەتەقێننەوە،تا بگەنە ئەوروپا،خەڵکی ناچیتە سعود، ناچیتە ئەفغانستان وپاکستان و کویت،هەمو وئەوانە رادەکەنە ئەوروپای کانگای عەلمانیەت،ڕەنگە کەسانیک هەبن خۆیان بخەڵەتێنن و بڵێن ئەو دەولەتانە ئیسلامی ڕاستەقینە نین،،ئەوەتەنها خۆخەڵەتاندنەو هیچیتر.

لێرە دین لە دەوڵەت جودایە،بەلام ڕێزی دین لە خودی دەوڵەتە ئیسلامیەکان زیاترە،تەواوی موسڵمانان کە دێنە ئەم ولاتانە کە من هێشتا بە سیستەمی کۆیلەیەتی مۆدێڕنەی دەزانم،بەڵام لە چاو ئاسیاو ئەفریکاو دەولەتە ئیسلامیەکان بەهەشتە،موسڵمانان کە دێنە ئێرە تەواوی ژیانیان بۆ دابین دەکرێت،مومارەسەی خواپەرستی و دینداری خۆیان دەکەن،ئاوی گەرمیان هەیە بۆ دەستنوێژو هیچ کەسێک بۆی نیە ئەگەر لەو سەرجادەیەش نوێژ بکەن بچوکترین بێڕێزیان پێبکات.

لە سەدان ساڵی پێشترەوە کۆچی پێچەوانە لە ئەوروپاوە بۆ ئاسیا نەبوە،هەمیشەلەوێوە ئێمە هاتووین بۆ ئێرە، ئەوەی کە لەم پێودانگەوە وتم حەقیقەتێکی وەک ڕۆژ ڕوونە،بە ئیزافەی ئەوەی هێشتا ئەوروپا هەزارو یەک عەیبەو عارو چەوسانەوەی ئینسانی بەدەستی ئینسان تێدایە،کە دەکرێت چاک بکرێت،سامان،پارە هێندە زۆرە یەک تۆز عەدالەت هەبێت،هیچ کەس پیویستی بەوەنیە ڕۆژانە هەشت سەعات کار بکات و بەشی ژیانێکی باش نەکات،بەلام وەک وتم مقیاس ناکرێ بە ئاسیاو ئەفریکاو دەولەتە ئیسلامیەکان،یەکێک لە شیعارەکانی شۆڕشگێرانی فەرەنسا ئەوە بوو” ئامادە نیم هەمووتەمەنم بۆ بژێوی سەرف بکەم”.

کاتێک لێرە چاوم کرایەوە،گەرامەوە بۆ سەردەمی ڕۆشنگەری،بۆ ئەوانەی ئەوروپایان تا ئێرە هێنا،لەوەتێگەیشتم ئەتا تورک وهیتلەر،ئەقڵیەتی نیتیشە بەرهەمی هێناوون،ئەوان قوتابی قوتابخانەی فاشیزمی ئەو زاتەن ،تێگەیشتم، سەرەڕای دابین کردنی ماڵێک و نانێک و ئاوێک و ئازادیەک،سەرەڕای قبولکردنی ئەوەی ئینسان ئازادە هەر دینێکی هەیە یان هیچ دینێکی نیە،سەرەڕای ڕەدکردنەوەی دین و دەرکێشانی لە یاساکان،بەڵام ئەی ئەخلاق چی لێدەکەن؟ چۆن وەڵامی دەدەنەوە؟لەم مەیدانەدا چ وێرانەیەکیان بەرهەم هێناوە؟ئەخلاقی سیاسی،ئابوری، کۆمەڵایەتی،خێزانی،کەسایەتی،میهرەبانی،دەمەوێ بڵێم ئێرەو ئەوێندەر کۆمەڵێ تەنگژەو ئەشکالیەتی قوڵی خۆیی هەیە، تێگەیشتم منێکی هەرزەکاری خۆ بەشت زان،تەنها لەبەر ئەوەی چەند سەد کتێبێکم خوێندبوەوە خۆم لێبووبوو بە داهێنەرە عیملاقەکان،لەوە حالی بووم لووت بەرزی هەرچی بیت زادەی کاڵفامی ونەزانییە،نەخێر ئەمە نامگەیەنێ بە هیچ.

ئەم دوو دنیاییە”ئاسیاو ئەوروپا” دینداری و بێدینی”دەوڵەتی ئیسلامی یان ئەو جۆرە دەولەتەی ناوی دیموکراسیەو لەگەڵ دەوڵەتی عەلمانی بە واتای جیایی دین لە دەوڵەت،هیچیان بێ ئیشکالیەت نین،دین وەک ئایدیایەکی ئاسمانی و عەلمانیەت وەک باوەڕێکی زانستی،کە بە پێچەوانەی ئەوانەی پێیان وایە،عەلمانیەت دین لە نا ودەبات،کە ئەمە نادروستەوتەنها دەیکاتە ئەمری خسوسی ئینسان لەگەڵ خوداولە یاساکان و دەستورو تەربیە دەیهێنێتە دەرەوەو دەیکاتە پەیوەندیەکی ڕۆحی لەبەینی خوداو عەبدەکانیدا،چونکەخۆمان مومارەسەی ژیان و ئازادیەکان دەکەین و دەزانین لەدەوڵەتی عەلمانیدا دین لە نا وناچێت و لەناو نەچووە،بەڵام لە دەوڵەتی ئیسلامیدا،عەلمانیەت لە ناو دەچێت،دەمەوێ بڵێم،لە هەردوکیاندا کێشەکان زۆرن و من تێر ناکەن.

ئەوەی تیکەیە نان هەیەو مشتێ ئازادی باشە،بەومەرجەی لەو چوارچێوەیە دەرنەچیت کە دانراوە،ئەوەی کە دێیت دەچیت و بۆ موسڵمان دەتوانێ تاعەتی خۆی بکاتو بۆ بێدینەکانیش دەتوانن بێدین بن،بەلام با پرسیارە بنەرەتیەکە بکەمەوە” ئەی ئەخلاق چی؟”ئەخلاقی سیاسی،کۆمەڵایەتی،زانستی، ئابووری،سێکسی، خێزان، بەزەیی و سۆز،میهرەبانی،بەیەکەوە ژیانو هاودەنگی،باوەشکردن بە جوانیەکانی سروشتە ئەزەلیەکە،منداڵی و زۆر ئەخلاقیاتی تر.

لەوێندەر دژی خێزان بووم،لێرە کە خیزانە هەڵوەشاوەکانم بینی،کە مندالانم بینی دەولەت وەک ماشین پەروەردەیان دەکات،کە بینیم زۆرینەی ئەوانەی لە ئەوروپا تووشی نەخۆشی دەروونی بوون گەنجەکانن،ئەم هۆڵەندایە لە هەرچوار ملیۆن یەک ملیۆن کێشەی نەفسی هەیە،لەبەر ئەوەی لە ئامێزی دایکو باوکی خۆیانا گەورە نابن،دەوڵەت بە ناوی ئازادیەوە،بە ناوی پاراستنیانەوە خۆی کردۆتە خاوەنیان،ئەوانیش لە میهرو سۆز،لە بەزەیی و باوەشێکی گەرم بێبەشن،هەرکە تەمەنیان دەگاتە چواردە ساڵ وازیان لیدەهێنن و سەرقاڵی ژیانی خۆیانن،کە ئینسانەکانم بینی تاک بوونەتەوە،وەختێک شانم بەرشانی سەدان کەس دەکەوت لە بازارەکاندا، هەستم دەکرد ڕۆحەکان چەندە تەنهان،لەبەر خۆمەوە دەمووت وای خودایە،بۆچی ئینسانەکان حەوسەلەی وەڵامی سلاویان نیە؟،بۆچی هێندە ماندوون؟،بۆچی یەکیان خۆش ناوێ؟،بۆچی هەمیشە زەردەخەنەیەکی دروست کراو،درۆینە لەسەر لیویانە؟بۆچی هێندە وێران و کەفتەکارن؟،بۆچی تەنها کار دەکەن و پارەکەی لە مارکێت سەرف دەکەن؟،کار بکەو بخۆو سێکس بکە،بۆچی هەموو شەوەکان وڕۆژەکان کۆپین؟،کوا جولەیە،کوا هاوارێ.

ئەوکاتەبیرم بۆلای هۆنراوەکەی “شار”ی سوارەی ئێلیخانی زادە چوو،.ئەو هۆنراوەیەی کاتی خۆی پێم وابوو، “کۆنەپەرستانەیە”،وەک گەنجێکی سەرەڕۆ،گەمژەو نەمدەزانی گەمژەم،لەبەر ئەوەی سەدان کتێبم خوێندبوەو خۆم پێ خوێنەوار بوو،لاقرتێم بە سوارە دەکرد،پێی پێدەکەنیم و لە کاڵفامیم خۆمم پێ هوشیارو عەبقەری و ئەویشم پێ”کۆنەپەرست” بوو،سوارە لە گوندەکانی مهاباتەوە دەڕواتە تاران و لەوێ دەبێتە مامۆستا،ئەو شارە گەورە هێندە تەنگ دەبێت بە بەری،وەک ئەوەی دەست بخاتە بینە قاقایی و بیخنکێنی،لێرەوەو ئاوا غەریبی بەردەوارەکەی عەشیرەت دەکات،لەوێ دارتەلەکان بە تەلی سێدارە دەزانێت،پێی وایە مەلی ئەوین غەوارەیە، وادەزانێ لە شارا باو باوی ڕێوییەو شێر مانای نەماوە، خۆشەویستی”ئاسکە جوانەکەم” لەم شارەدا، تەسکە بۆ ئەوین و بۆ خەفەت هەراو،هەناسەی ئینسانەکان وەک ئەو دوکەڵە ڕەشە وایە، کە لە لولەی زۆپاکانەوە دەردەچن بۆ ئاسمان، کەس کەس ناناسیت،ئینسانەکان هەمویان تەنهان،لێرەوە بۆ یەکەم جار خۆمم وەک ئاژەڵ هاتە بەرچاوو،کار بکەو نان بخۆو با هەمیشە ئاو،کارەباو تۆزێ ئازادیت هەبێت،بەڵام ڕۆحم وێران دەبوو،ڕۆحم هەلە هەلا دەبوو.

زۆرجاران هەرزە نەفەسێ پێم دەڵێ” تۆ لە خۆشترین وڵاتی” هەقت چیە بە کوردوستان،ئەو وادەزانێ،خۆشترین ولات،جوانترین ولات،نانێکو کارێک و ماڵێک، ئیتر دەتوانێ ڕۆحی وێرانی من لە ناوخۆیدا جێگا بکاتەوە،من وەک شاعیرێک،لە”سیاسەت گەرێ”لە خۆیدا هەڵبگرێت، خۆ من بۆ باوەشی کچەکان و دیسکۆکان نەهاتبووم، شارە خۆشەکان و بازارەقەشەنگەکان بە من چی! باخچە جوانەکان کوا وەڵام بە ڕۆحی بیماری من دەدەنەوە؟من ئەوەندە خراپم،هەرژنێ بە هەمو وخراپەو ناشیرنیەکانیانەوە بە کوردی بانگم نەکات، دەڵێی بەرد دەکێشیت بەسەرما، من خەیاڵم لای دەنگی دایکم بوو، هیچ کات لە گوێم دەرناچیت و تەنها بەوە دڵم دەکرێتەوە،هەر ئەوەیش بوو،هەرچیم کرد،تێکۆشام،نەمتوانی تەسلیم بم بەم واقعە،زیاتر لە بیست سالە لێرەم، دەلێی ئەم هەموم سالەم لێکەوتووە، هەرئەوەیش بوو هەموو سالەکانم دژی ستەمکاری لە وڵات داناو پشتیوانیم لە ئاهو حەسرەتی خەلک کرد،نامەوێ پێبزانن،با شەوانەو ڕۆژانە باشترو زۆر تر جوێنم بدەنێ، ناڕەحەت نیم،کورد باش دەناسم،خۆ من نە بۆ پۆست کردوومەو نە بۆ گیرفان،ئەگەر وابوایە دەچووم لیستێکم ڕادەگەیاند،من لەزەتم لە تێکۆشان لەم شەڕە برد..

دڵم بە تووندی لە قەفەسەی سنگما لییدەداو بیری سەودا سەرم دەگەرایەوە بۆ لای سێپاکەی دایکم لە پێنجوێن و دانیشتنی من تا برنجەکەی تۆزێ دەمکێشی و بەرکوڵی بخۆم،یان کولێرەیەک بکات کە نەخشی پەنجە باریکەکانی لەسەر سنگی کولێرە دەربچیت و ڕۆنە کەرەم بۆ تێ هەڵسسوێت و منیش شەکری پێوە بکەم و بیخۆم..

من ئیتر بوومە کەسێکیتر،لەبەینی شێتی ژیریدا وەک دوو ئاوان تێکەڵ بووم،کاتێک هەڵوەشانەوەی خێزانەکانی ئێرەم دەبینی،ساردیەکانیان، مندالانی داشۆراو بە درۆی بەخێوکەری دەولەت، بە درۆی ئەوەی مانگانە سەد دۆلاریان دەدانێ و بێ باوەشیکی گەرم،ڕۆحم داوای سفرەکەی دایکمی دەکرد،کە دوانزە کەس لە دایکو باوک و خوشک و برا لەسەری کۆدەبووینەوە،دەبووە شەرە کەوچکو کەشک وەشاندن بەسەری یەکاو پارچە مریشک دزین و پێکەنین و تورە بوون و گریان، وای خودایە زانست،سەرمایەداری، لیبرالیزم، تەکۆنۆلۆژیا، ئینترنێت چۆن ڕۆح هەموومانی کوشتوە.

تێگەیشتم ئەو مندالەی لە ژورەکەیدا بە سەعاتان لەگەڵ مناڵانێک لەو پەری دنیا یاری دەکات لە ڕیگای جیهازەکەی دەستیەوە، هەمووی ناکاتە ئەوەی لەبەردەرگا لەگەڵ منداڵیک بە زیندووی یاری بکات،فەیسبوک و ناوە خەیاڵیەکان،دۆستایەتیە گەرمەکان و لە ناکاو ونبوونیان،ئەم هەموو نامە ئەلکترۆنیە بێتامە،هیچی هێندەی کاغەزێک ئاورشێنی دڵ ناکات، کاتێک لە زەرفێک دەریدێنیت و بە کامی دڵ دەیخوێنیتەوە،دەیخوێنیتەوەو چاوەکانت غەرقی فرمێسک دەبن،هیچی ناکاتە ئەوەی هەمووئێوارانێک دایکم دەهاتە سەربانەکەی مالی سدیقی ساڵحی سۆفی شەریفو دەستەکانی دەخستە سەر چاوەکانی و تا هیزی تیا بوو بانگی دەکرمەوە تا نانەکەم بخۆم،منیش کە گوێم لێدەبوو،خۆم دەکرد بە کەڕەی شەربەت کە گویم لێنیە،ئێستا تێگەیشتم وای خودایە چەندە جوانە کاتێک کەسێک چاوەروانیت دەکا، بانگت دەکات بچیتەوە نانەکەت بخۆی،جا ئەو کەسە دایکیشت بێت،یان چەندە بەدبەختیە ئێواران بەرەو ژورەکەت بڕۆیتەوەو دڵنیا بیت کە هیچ کەس چاوەڕوانیت ناکا، ئەگەر سەرت بیەشی کەس سەرت ناشێلێ،ئیتر شەوانە کراسەکەم تا پشتە ملم بەرزناکەمەوەو بە دایکم بڵێم پشتم بۆ بخورێنە،جارێک منداڵێک بانگی دایکی بە ناوی خۆیەوە کرد،بانگم کردو پێم وت، هەمیشە پێی بڵێ دایە،ڕۆژی هەزار جار پێی بڵێ دایە،ڕۆژێ دادێ ئیتر ناتوانی بڵێی،بۆ ئەبەد ئاوااا دەبێت.

هەمووئەمانە بوونە قوتابخانەیەکی فەلسەفی،فێریان کردم کە ئایدۆلۆژیەکان،هیچ نابەخشن لە قاڵبدانی فکری ئینسان ویەکتر سڕینەوەو وێران کاری و کوشتن نەبێت،

لەهەمو ئەمانەیشدا شتی باش هەبوون،کاتێک هۆلەندیەک دەیووت تۆ دینت هەیە یان نا، ئەگەر بدوتایە نیمە گفتو گۆی نەدەکرد،بدوتایە هەمە دیسان گفتو گۆی نەدەکرد،وەک لای خۆمان نەبوو،ئەگەر بڵێی دینم نیە،دەڵین بۆ دینت نیە؟ئەی هاوار بەماڵم بە کافری دەمری، وای ئەوە بێدینە،درۆزنەو سەگبابە،دایکە خۆگێ،ئەوە زۆلی کوری زۆڵەو بەدناوەو گومرا، خۆ ئەگەر بڵیی دینم هەیە،بێدینەکان دەیان وت،کۆنە پەرستە،گەمژەو نەزانە،سوکەو پووچ، هیچیان نەیان دەتوانی ئەوە بسەلمینن،کە ژیان واتە مادام”حەق هەیە ناحەقیش هەیە”،ئەم جووتە هەربوون و هەردەمێنن وەرن با یەک نەکوژین.

ئێستا نەک هەر ئەمە لەسەر پارتی و یەکێتی دەیان هەزاریان کوشت،کۆمەڵگای ئێمە دابەش بووی کۆمەلێ حیزبە،کە ڕۆحی هەموومانیان کوشتوە،هیچ نازانین دژایەتی یەک و سوکایەتی بەیەک و جوێندان بەیەک، هەموومان شێتی شێتی شێتین،داماوترین و گوناحترین و بەدبەختترین کائینەکانی دنیاین،شەو ڕۆژ کارمان تەنها کوشتنی ڕۆحی یەکترە،بە بێ ئەوە دواجار یەک کەسمان قازانج بکات.

خودا حەزرەتی ئیبراهیمی بۆ کورد نارد،بەڵام خەلکی ئورفا وەدەریان ناو ڕووی کردە ئیسرائیل،دوای دەیان سەدە ئاپۆ لە هەمان شوین لەدایک بوو،ئەویشیان خستە زیندان و خەڵکی ئورفا دەنگیان پێنەدا،نەوشیروان لە لەندەن بەدەم ئازاری شیر پەنجەوە دەتلایەوە، مانگی دوو کە دواجار قسەم لەگەڵ کرد،یەک دەقە سەد جار دەکۆکی ،کەچی ڕۆژانە هەزاران سوکایەتیان پیدەکرد،بۆ رایکردۆتە لەندەن،بۆ خۆی شاردۆتەوە؟بۆقسە ناکاو بێدەنگە؟ ئاوا دەیگۆڕێ؟ئە وفێرە گەلەکەی بەجێدەهێڵێ،ئەو خائینە، وای خودایە چەندە بەئازارە،تۆ ژانی شیرپەنجە بتتلێنێتەوە گەلەکەیشت سوکایەتیت پێبکا،پارتی بدداتە داگاو ڕۆژانە هەزاران جوێنت بدەنێ.

کە هەڤاڵ ئەبوبەکرم دی بۆ کۆسرەت چەمابوەوە تێگەیشتم هەڤاڵ کوردی ڕەسەنە،کوردی راستەقینەیە،ئیمە ئاواین،چەماوەو بیمارو سەرتاپا درۆو مجامەلەو دووڕوویی،تەنها بە نانە سکی،خۆ ئەگەر راستی بڵیین وەک من هەلوەداو ئاوارەو،سوکایەتی پێکراو.

زۆرجاران بیردەکەمەوە ئایە دژی ستەمکاری بیت خراپە؟بۆ عەدالەت تێبکۆشی تاوانە؟ دوای تیدەگەم بەلێ، کۆمەلگای ئێمە ستەمکاری د ەوێت،،دژی عەدالەتە،هەرکەس بۆ خۆیەتی و با ڕێگاکانی پەیدا کردنی تیکەیە نان پۆخڵیش بێت.با لەسەر ئەساسی کوشتنی بەرامبەریش بێت.

درێژی ناکەمەوە،ئیستا من لەبەینی دوو بەرداشام،،عەلمانیەکان وئاتەئیستەکان،سوکایەتیم پیدەکەن،بۆچی دژی خودا ناجەنگم،بۆ دژی دینەکان نیم،ئای بابە من کێم؟من چیم؟ بۆد ەبێ کاری من ببێتە ئەم شەڕە؟ ئیسلامیەکانیش دەلێن خۆت یەکلایی کەرەوە، ئیسلامی یان عەلمانی و ئاتەئیست،تۆ سەیری ئەم دوو بەرداشە،ئەم دوو حوکمە

من پیاوێکم، کۆمەلگایەکی خۆشگوزەرانم دەوێ،ئایدۆلۆژیاکان هەڵگرنەوەبۆ خۆتان، مەسیحیەت ئاگری لە گیان و ژیانی دەیان ملیۆن بەردا،شەڕە دینیەکان لە ئاسیاوە تا ئەفریکاو ئەوروپا دەیان ملیۆنی ئینسانی لە ناو برد،فاشیزمی هیتلەری دەیان ملیۆن ئینسانی کوشت،کۆمۆنیزم بیست و پێنچ ملیۆن ئینسانی کوشت،ترۆتسکی لە وپەڕی دنیا لەمالەکەی خۆیدا بەتەور کوژرا،مەکسیم گۆڕکی خاوەنی ڕۆمانی”دایک” فڕێدرایە زیندانەکانی سیبریا،خۆ دەزانم کۆمۆنیستەکان دەلێن،ئەوانە واتە ڕوسیا یان یەکێتی سۆفیەت کۆمۆنیزمی شەرقی، کۆمۆنیزم نەبوون،ئاخر کۆمۆنیزم زۆر جوانە،هەر ڕێک وەک چۆن ئیسلامیەکان دەلێن،ئەوەی لە ئێران و سوریاوتورکیاو عێراق ئەفگانستان و پاکستان و جەزائیرولیبیا روویداو ڕوودەدا ئیسلام نیە،بەلی دۆستان ڕاستیەکەی ئەوەیە، ئەوەی ڕویدا کۆمۆنیزم بوو،ئەوەی روویدا ئیسلامی بوو،ئایدۆلۆژیا واتای ئەمە،واتای لە قالبدانی ئینسان،واتای سڕینەوەی یەکترین و کوشتن..

من بابایەکی یاخیم لە هەرچی ئایدۆلۆژیاییە،من کۆمەلگا بە یەک چاو بە یەک بیر سەیر ناکەم، تۆ بەدرێژایی مێژو بەم بیرانە بەم فکرانە،بەم ئایدۆلۆژیانە هیچت بەرهەم نەهێناوە خوێن ڕشتن نەبێت، من نایەم لەگەڵتان،ئیوە وەک من بگەنە ئەو قەناعەتەی وەک چۆن،”حەق و ناحەق” هەیە ئیوەیش هەن،هەردوکتان تەواکەری یەکترینن.

من تەنها دەمەوێت کەس برسی نەبێت،دیندارە یان بێدین،دەمەوێ کەس سەرمای نەبیت ئیسلامە یان عەلمانی،من دەمەوێ شەڕو کوشتنو وێرانکاری نەبێت،من حکومەتێکم دەوێت لەسەر ئەساسی ژیان و ئینسان دامەزاربێت کە تێیدا کەرامەتی ئینسان پارێزراو بیت، کۆمەلگایەکم دەوێ دەسەلاتیکم دەوێ،کە کەسێ وتی نوێژ ناکەم،کەس نەلێ بۆ نایکەی،کە وتی نوێژ دەکەم کەس نەڵی بۆ دەیکەی،کاتێک کەسێ بەڕۆژو ونابێت،،پێی نەوترێت بۆ بەڕۆژوو نابی،کاتێک کەسێک بەڕۆژو دەبێت کەس پێی نەلێ بۆچی بەڕۆژوو دەبیت.

کەواتە ئەگەر ئەمەتان بۆ دامەزرێ،یان ناتانەوێ،کەیفی خۆتانە،قاچی من مەخەنە ناو شەڕەکانتانەوە،من ئەوەندە گەمژە نیم کاتەکانی خۆم بکوژم بەشەڕی ئایدۆلۆژی و یەکتر سڕینەوەو هەڵگیرساندنی شەڕێک کە هەزاران ساڵە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی پێوە دەسوتێت،هەر دینێکت هەیە یان نیتە وەرە لەو سەرزەمینەی ناوی کوردوستانە ژیان دروست بکەین.

تایبەتمەندییەکان: بابەتی هەڵبژاردە

زیادکردنی وەڵام