لەسەرانسەری جیهانەوە كاردانەوە بەرانبەر پلانەكەی ترەمپ بۆ ناساندنی قودس وەك پایتەختی ئیسرائیل‌و گواستنەوەی باڵیۆزخانەی ئەمریكا لەتەلئەبیبەوە بۆ ئەو شارە نیشاندرا.

زۆرێك لەدەزگا و دامەزراوەی نێودەوڵەتییەكان لە سەرووی هەمووشیانەوە ئەوانەی جیهانی ئیسلامی، دژایەتی خۆیان بۆ هەوڵەكە راگەیاند و هۆشداریی ئەوەیان دایە دۆناڵد ترەمپ، كە بڕیارێكی لەوشێوەیە فەڵەستین و ناوچەكە بەرەو توندوتیژییەكی گەورە پەلكێش دەكات.

لەنێو ئەو دامەزراوە نێودەوڵەتییانەی، كە دژایەتیی خۆیان بۆ پلانە ”مەترسیدار”ەكەی ترەمپ سەبارەت بەقودس، كە یەكەمین رووگەی موسڵمانانە و شوێنێكی پیرۆزە لەلای كریستیان و جوولەكەكانەوە راگەیاندووە، هەریەك لەرێكخراوی هاریكاریی ئیسلامیی، كۆمكاری عەرەبی و یەكێتی ئەوروپا بوونیان هەیە.

سەركۆماری توركیا، رەجەب تەیب ئەردۆغان وێڕای ئاماژەدان بەوەی كە قودس ”هێڵی سوورە” بۆ موسڵمانان، راشیگەیاند ”وەك سەرۆكی ئەم خولەی رێكخراوی هاریكاریی ئیسلامیی، تا كۆتایی چاودێریی ئەم بابەتە دەكەین. ئەگەر بێت و هەنگاوێكی لەم چەشنە بهاوێژرێت، ئەوا دەستبەجێ لەماوەی ٥ بۆ ١٠ رۆژدا لووتكەی رێكخراوی هاریكاریی ئیسلامیی لە ئیستانبوڵ ئەنجامدەدەین. ئەوەی كە ماوەتەوە، ئەوەیە ئەمە دەكرێت تا پچڕاندنی پەیوەندییە دیپلۆماسییەكانمان لەگەڵ ئیسرائیلدا بڕوات”.

رەجەب تەیب ئەردۆغان باسی لەوەكرد كە قودس بابەتێكی ئاسایی نییە و لە میانی لووتكەی رێكخراوی هاریكاریی ئیسلامیی و سازكردنی چالاكی گرنگترەوە جیهانی ئیسلامی لە پێناو قودسدا دەهێننە دەنگ.

كاردانەوەی ژمارەیەك لەو وڵاتانەی دیكە كە دژ بە پلانەكەی ترەمپ-ن سەبارەت بە قودس بەم شێوەیەیە:

سەركۆماری فەڕەنسا، ئیمانوێل ماكرۆن ئاماژەی بەوە كرد كە ئەگەری ناساندنی قودس بە پایتەختی ئیسرائیل تاك لایەنە لە لایەن ئەمریكاوە مایەی نیگەرانیە.

ماكرۆن پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ سەرۆكی ئەمریكا، دۆناڵد ترەمپ ئەنجامدا و ئەو نیگەرانییەی پێگەیاند و جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە پێویستە لەو كۆبوونەوانەی ئاشتیی كە لە نێوان لایەنەكانی فەڵەستین و ئیسرائیل بەڕێوەدەچن تاوتوێی بڕیار لەبارەی پێگەی قودس بكرێت.

– پەیامی شای مەغریب بۆ ترەمپ
شای مەغریب، محەمەدی شەشەم پەیامێكی ئاراستەی ترەمپ كرد و نیگەرانی خۆی خستەڕوو لەبارەی ئەو بانگەشانەی باس لە ناساندنی قودس دەكەن وەك پایتەختی ئیسرائیل.

– عێراق: “دەرەنجامی خراپی دەبێت”
سەرۆكوەزیرانی عێراق، حەیدەر عەبادی ئاماژەی بەوە كرد كە گواستنەوەی باڵیۆزخانەی ئەمریكا بۆ قودس قبووڵ ناكەن.

عەبادی هۆشداری دا لەبارەی ئەوەی كە ئەگەر باڵیۆزخانەی ئەمریكا بگوازرێتەوە بۆ قودس ئەوا دەرەنجامی خراپی لێدەكەوێتەوە و گوتی: “قبووڵی ناكەین باڵیۆزخانەی ئەمریكا بگوازرێتەوە بۆ قودس. هۆشداری دەدەین كە ئەوە رەنگدانەوەی نەرێنیی دەبێت”.

– ئوردن: “رەنگدانەوەی مەترسیداری دەبێت”
شای ئەردەن، عەبدوڵڵای دووەم پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ سەرۆكی ئەمریكا، دۆناڵد ترەمپ ئەنجام دا و هۆشداریدا لەبارەی ئەوە كە هەر بڕیارێك بدەن جگە لە چارەسەرێكی گشتگیر كە دامەزراندنی دەوڵەتێكی فەڵەستین كە پایتەختەكەی خۆرهەڵاتی قودس بێت دەستەبەر دەكات مەترسیدارە و گوتی: “قودس كلیلی ئاشتیی و سەقامگیری ناوچەكە و جیهانە”.

شای سعوودیە، سەلمان بن عەبدولعەزیز پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ ترەمپ ئەنجام دا و هۆشداری دا لەوەی كە هەوڵی ناساندنی قودس وەك پایتەختی ئیسرائیل لە لایەن ئەمریكاوە زیان بە دانوستانەكانی ئاشتیی دەگەیەنێت و گرژییەكانی ناوچەكە زیاد دەكات. هەروەها جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە بە هۆی ئەو پێگەیەی قودس هەیەتی و مزگەوتی ئەقسا یەكەمین قیبلەی موسڵمانانە، بڕیارێكی لەو شێوەیە هەنگاوێكی مەترسیدارە و، مافی هەموو موسڵمانانی جیهان پێشێل دەكات.

– یەكێتی ئەوروپاش دژیەتی
یەكێتیی ئەورووپا لە راگەیەنراوێكدا هۆشداری دەدات، هەر بڕیارێك بۆ گۆڕینی پێگەی قودس یان هەر هەوڵێكی تاك لایەنە، رەنگدانەوەی لەسەر جیهان هەبێت.

لەدەقی راگەیەنراوی یەكێتییەكەدا هاتووە، “یەكێتیی ئەورووپا پێی وایە هەر بڕیارێك یان هەوڵێكی تاك لایەنە كە ببێتە هۆی گۆڕینی پێگەی قودس، دەرەنجامی جددیی لێدەكەوێتەوە. بڕیارێكی لەم جۆرە، دەكرێت كاردانەوەی رای گشتیی لە سەرتاسەری جیهاندا لێبكەوێتەوە”.

هەروەها لە راگەیەنراوەكەدا پانگەوازكراوە، تواناكان لەسەر قۆناغی ئاشتیی نێوان فەڵەستین-ئیسرائیل چڕبكرێتەوە. هۆشداریش دراوە ئەگەر ئەمریكا دان بە قودسدا بنێت وەك پایتەختی ئیسرائیل، كاریگەریی نەرێنی لەسەر قۆناغی ئاشتی دروست دەكات.

یەكێتی ئەوروپا لە راگەیەنراوەكەیدا دووپاتیكردووەتەوە كە بەردەوام دەبن لە پەیوەندییەكانیان لەگەڵ سەرجەم لایەنەكاندا لە پێناو دەستپێكردنەوەی قۆناغی ئاشتی بە شێوەیەكی واتادار.

– كۆمكاری عەرەبی بە شێوەیەكی نائاسایی كۆبووەوە
لەسەر بانگەوازی سەرۆكی فەڵەستین، مەحموود عەباس كۆمكاری عەرەبی كۆبوونەوەیەكی نائاسایی سەبارەت بە قودس ئەنجام دا.

سكرتێری گشتیی كۆمكاری عەرەبی، ئەحمەد ئەبوغێت لە كۆبوونەوەكەدا، وتارێكی پێشكەش كرد و هۆشداریی دا، یاری بە ئایندەی قودس نەكرێت.

ئەحمەد ئەبوغێت گوتی: “یاریكردن بە ئایندەی قودس، هەستەكانی توندڕەوی، توندوتیژی، رق و دوژمنایەتی لە دڵی دانیشتوانی عەرەبی شارەكەدا پەرەپێدەدات و كاریگەری لە دانوستانەكانی ئاشتی دەكات”.

هاوكات لە راگەیەنراوێكی یەكێتیی پەرلەمانتارانی عەرەبدا، داننانی ئەمریكا بە قودسدا وەك پایتەختی ئیسرائیل یان گواستنەوەی باڵیۆزخانەكەیان لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس، نایاساییە و دانی پێدانانرێت.

تایبەتمەندییەکان: هەواڵەکان

زیادکردنی وەڵام