ڕۆژنامەیەكی ئەمریكی بڵاوی كردەوە، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست وەك ناوچەیەكی پڕ ئاڵۆز، بەرەو داهاتوویەكی نادیار دەڕوات و هۆكارە جیاجیاكان لەو ناوچەیە كە كاریگەریی ڕاستەوخۆیان لە سەر دەسەڵاتی ناوچەكە هەیە، بیرۆكەیەكی ڕوون لە سەر چارەنووسی ئەو ناوچەیە نیشان دەدەن.

ڕۆژنامەی (Tulsa World)ی ئەمریكی لە ڕاپۆرتێكدا بڵاوی كردەوە، ئێستەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئاڵۆزی و نائارامییەكی بەردەوامی هەیە و شەڕ و پێكدادانەكانیش لە ڕێگەی دەستوەردانە نێوخۆیی و دەرەكییەكان، داوێنی چەند وڵاتێكی وەك (عێراق، سووریا، لیبیا و یەمەن)ی گرتووە. ئەوەش لە كاتێكدایە كە چەند گرووپێكی چەكداریش دەسەڵاتی چەند ناوچەیەكیان گرتووەتە دەست و بە كردەوە تۆقێنەرەكانیان سیستەمی وڵات و كۆمەڵگەكانیان تێكشكاندووە و تەنانەت شار و لادێكانیشیان خاپوور كردووە. ئاماژەشی بەوە داوە: “ئەگەرچی زۆرێك لە وڵاتەكانی ئەو ناوچەیە لە ڕوانگەی نێودەوڵەتییەوە بە فەرمی دەناسرێن، بەڵام ئەو وڵاتانە ئەزموونی سیاسی لە ڕێگەی زەبر و زەنگ و هەندێك كاتیش لە ڕێگەی تیرۆرەوە بەڕێوە دەبەن. بەشێك لەو وڵاتانە لە لایەن گرووپێكی دیاریكراو یان سەرۆك عەشیرەتێكەوە بەڕێوە دەبرێن كە دەسەڵاتێكی مافیائاسا دەگێڕن و تینووی دەسەڵاتێكی ڕەهان”.

بە پێی ڕاپۆرتەكە، بەهاری عەڕەبی توانیویەتی درز بخاتە جەستەی حكوومەتەكانی ئەو ناوچەیە، بەڵام هەر لە ئاكامی ئەو بەهارە بوو كە ڕێكخراوی توندڕەوی داعش سەری هەڵدا و بە ناو سووریا و عێراقدا بڵاو بووەوە. هەرچەند داعش وەك تایەكی كاتی بە سەر بچێت و كۆتاییی بێت، بەڵام هەرگیز عێراق و سووریا وەك ئەو دوو وڵاتەی كە پێشووتر دەناسران، نابینرێتنەوە، بەو پێیەی كە پاشماوەكانی داعش لە قەبارەیەكی بچووكتردا دەخزێنە نێو كۆمەڵگا و چالاك دەمێننەوە.

لە زۆرینەی وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا, سنوورە جوگرافییەكان تەنها لە هزری سەرۆكەكان و نەخشە كێشەكان و ڕێكخراوەكانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكاندا بوونی هەیە و لە ڕاستیدا ئەو سنوورانە چیتر بەدی ناكرێن. كۆنتڕۆڵی ئەو وڵاتانە لە 2 ڕوانگەی سیاسی و ئیدارییەوە، ئیتر لە دەستی دەسەڵاتداراندا نەماوە. ئەوە لە كاتێكدایە كە وەفای هاووڵاتییانی ئەو ناوچانەش بۆ نیشتمانەكەیان گۆڕانكاریی بەخۆیەوە بینیوە.

پێكهاتە جیاكانی سوننە لە عێراق و سووریا، لە بری هەڵوێستێكی نیشتمانی، زیاتر وەفا بۆ پێكهاتە سوننەكانی دیكە دەنوێنن و لە لایەكی ترەوە، میلیشیا شیعەكان زیاتر فەرمان لە ئێرانەوە وەردەگرن نەوەك لە حكوومەتی عێراق. لەولاتریشەوە حزبوڵڵای لوبنان، لە بەرانبەر هێرش كردنە سەر حوسییەكانی یەمەن، هەڕەشە لە سعوودیە دەكات.

ڕۆژنامەكە باس لە كورد دەكات و دەڵێت: “لەو نێوەندەدا، كوردەكان لە ناوچەكەدا بوونەتە هێزێكی سەرەكی و بەرچاو. هەرچەندە ئەوان لە نێوان 4 وڵاتدا دابەش كراون، بەڵام بە دڵنیایییەوە كاریگەرییان لەسەر ڕووداو و پێشهاتەكان دەبێت”.

ڕۆژنامەكە نووسیویەتی: “لە عێراقدا كوردەكان حكوومەتی هەرێمی كوردستانیان هەیە و لە عێراقی فیدراڵدا، دانی پێدانراوە. پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە) لە توركیا كەوتووتە گفتوگۆ و دانوستان بۆ پرۆسەی ئاشتی. لە سووریا، بەهۆی شەڕی ناوخۆی ئەو وڵاتە و ئاڵۆزی بارودۆخەكە و هەروەها شكستدانی چەكدارانی داعش بە هۆی پشتیوانییە ئاسمانییەكانی ئەمریكا، كوردەكانی سووریا بوونەتە بەشێك لەو پێكهاتەی كە داهاتوو و چارەنووسی ئەو وڵاتە دیاری دەكەن. ئەگەر سەیرێكی ئامانجەكانی پەكەكە بكەین، ئەوا بیرۆكەیەكمان دەست دەكەوێت، لەوەی كە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە داهاتوودا بە چ شێوەیەك دەبێت. سەرەڕای ئەوەی كە ئەو پارتە بە نیازە شەڕ و كێشەكانی لەگەڵ توركیا بوەستێنێت، بەڵام پێناچێت نیازی دانانی چەكی لە بەرانبەر توركیا هەبێت”.

بەپێی ڕاپۆرتەكە، پەكەكە دەیەوێت كوردەكان، بە تایبەتی كوردەكانی باشوور و ڕۆژئاوا و كریستیان و ئێزدییەكان، لە هەڕەشەی چەكدارانی داعش بپارێزێت و ئامانجی درێژخایەنیشی بەدی هێنانی دیموكراسییەكی كۆمۆنیستییە بۆ كۆمەڵگەی كوردی.

لە كۆتاییشدا ئەوە دووپات كراوەتەوە كە كۆی گشتیی ئەم فاكتەرانەی لەو ناوچەیەدا هەن، بیرۆكەیەكی ڕوونمان لە داهاتووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێ دەدات كە هەرچەند سنوورە جوگرافییەكان وەك خۆیان بمێنن، بەڵام سنووری دەسەڵاتە ڕاستەقینەكان گۆڕانكارییان بەسەردا دێت.

تایبەتمەندییەکان: بابەتی هەڵبژاردە

زیادکردنی وەڵام