له‌سه‌ر داوای هه‌ندێ لایه‌نی راگه‌یاندن و كه‌سه‌وه‌ داوام لێ ئه‌كرێ كه‌له‌سه‌ر پرسی سه‌رۆكی هه‌رێم هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ی یان هه‌ڵنه‌بژاردنه‌وه‌ی شرۆڤه‌ و رای خۆم ده‌رببڕم. منیش به‌م جۆره‌ی كه‌ واقعه‌ نه‌ك به‌و جۆره‌ی مه‌یلم هه‌یه‌ به‌ له‌به‌رچاوگرتنی ره‌هه‌نده‌ به‌شدارو  لا یه‌نه‌ كاریگه‌ره‌كانی ئه‌م پرسه‌ ئه‌م شی كردنه‌وه‌ بده‌م:
له‌سایه‌ی قه‌یران و هه‌ره‌شه‌ به‌رده‌وام و كه‌ڵه‌كه‌بوه‌كانی ئابوری ، سیاسی ، بێ ده‌ستوری و ئاسایش و لاوازی و كاریگه‌ر نه‌بونی دام و ده‌زگا حكومیه‌كان وا خه‌ریكه‌ پرسی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ی یان هه‌ڵنه‌بژاردنه‌وه‌ی سه‌رۆكی هه‌رێم  ئه‌ به‌سرێته‌وه‌ به‌ هه‌موو ئه‌م قه‌یران و هه‌ره‌شانه‌ی‌ كه‌ ڕۆژانه‌ هه‌موو هاوڵاتیان و كایه‌كانی ژیان له‌وڵاتدا به‌ده‌ستیانه‌وه‌  ئه‌ناڵێنن ، واته‌ سه‌رۆك به‌ به‌رپرس  ئه‌زانرێ بۆ هه‌موو  نه‌ها مه‌تیه‌كان.  بۆیه‌  ئه‌شێ ئه‌‌م پرسه‌‌ ببێته‌‌  شانس و‌ه‌ بكرێته‌‌ به‌‌هانه‌‌ له‌  لایه‌ن خه‌ڵك وگروپه‌  چاك سازو  گۆران خواز‌ه‌كانه‌وه‌ بۆ داوای چاك سازوی‌و گۆرینی‌  سسته‌می‌ سیاسی‌ و ده‌‌سه‌‌ڵا تداری‌ ‌۰
گه‌وره‌ترین گرفت له‌سه‌ر ئاستی كوردستان له‌نێوان لایه‌نه‌ سیاسیه‌كان وه‌ هه‌تا له‌نێوان كوردو ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندا كاراكردنی بنه‌مای واژه‌ی (توافقه‌) له‌نێوان گروپه‌ به‌شداره‌كانی ژیانی سیاسی كوردستان و عێراق له‌بری به‌یاساو ده‌ستور كردنی ئه‌رك و  ماف و په‌یوه‌ندیه‌كان و سنورداركردنی ده‌سه‌ڵاته‌كان.
ئه‌م گرفته‌ی له‌ كوردستان هه‌یه‌ له‌نێوان كوردا خۆی ، وه‌ كورد له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی ناوه‌ند  هه‌موی له‌ ئه‌م ته‌وافقه‌ سه‌رچاوه‌ ئه‌گرێ كه‌ حزب و گروپه‌كان بۆ زیاتر به‌رژوه‌نده‌ی كه‌سی و حزبی خۆیان له‌كاتێكی دیاری كراودا دروستیان كردووه‌ ،له‌به‌رئه‌وه‌ هه‌ر بابه‌تێ  كه‌ ڕۆژێ له‌ ڕۆژان بێته‌  گۆڕێ و  په‌یوه‌ندی‌  به‌  به‌رژوه‌ندی‌ گشتیه‌وه‌  بێ وه‌ك ئێستا كه‌ پرسی سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌رێمه‌ له‌سه‌ر ئاستی كوردستان ، وه‌ پرسی  دیاری كردنی سنوری كوردستان له‌سه‌ر ئاستی عێراق كه‌  ئه‌مڕۆ یان سبه‌ی  دێته‌ گۆڕێ  هه‌مومان واته‌ هه‌موو تاكێ وه‌ وڵات توشی گرفتا و قه‌یران ئه‌كات.
هه‌رگیز په‌یوه‌ندی سیاسی چاره‌نوس سازو دواڕۆژی خه‌ڵك و وڵات به‌توافقی چه‌ند گروپێ له‌سه‌ر پرسه‌ نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان زامن ناكرێ ئه‌گه‌ر نه‌خرێته‌ چوارچێوه‌یه‌كی یاسایی و ده‌ستوری و واژۆكراو چ له‌سه‌ر ئاستی نیشتمانی یان ناو نه‌ته‌وه‌یی، وه‌هه‌تا له‌سه‌ر ئاستی دوو كۆمپانیای بازرگانی ئه‌بێ په‌یوه‌ندیه‌كان به‌ یاسایی و واژۆكراوی هه‌بن. له‌مه‌ر پرسی سه‌رۆكی هه‌رێم ،ئێستا زۆربه‌ی لایه‌نه‌كان به‌شدار له‌په‌رله‌مان و حكومی كوردستان راسته‌وخۆ یان شه‌رمنانه‌ یان به‌بێ ده‌نگی ئه‌یانه‌وێ سه‌رۆكی هه‌رێم له‌پۆسته‌كه‌ی دور بخرێته‌وه‌ و ئه‌م  دوو ساڵه‌ی تری وه‌كو جاری رابردوو بۆ درێژنه‌كرێته‌وه‌و له‌ هه‌مواركردنی ده‌ستوردا هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌كان له‌وانه‌ ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆكی هه‌رێم سنورداربكرێ  ، له‌هه‌مان كاتدا هیچ لایه‌نێكیش تا ئێستا به‌ ره‌سمی‌  كاندیدیان دیاری نه‌كردووه‌ كه‌ ببێته‌ جێگره‌وه‌ی سه‌رۆكی هه‌رێم پاش هه‌مواركردنه‌وه‌ی ده‌ستور(ئه‌گه‌ر بكرێ) .  ئه‌م نه‌بونی كانیده‌ش لانی‌ كه‌م تا كا تی‌ نوسینی‌  ئه‌م با به‌ته‌ په‌یوه‌ندی به‌ زروف و موقعی لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش بۆ خۆی به‌شێكه‌ له‌ گرفته‌كه‌.
ئه‌م قه‌یرانه‌ ئابوریه‌ی ئێستا  ،ئازاری هه‌موان ئه‌دات، چاره‌سه‌رنه‌كردنی كێشه‌كان له‌گه‌ڵ به‌غداد،  تاڵانی سامانی گشتی‌  وڵات وه‌كو نه‌وت ، زه‌وی‌و زار،  عقارات،كۆ نترۆل كردنی‌ بازار ،نا شفافی‌ وه‌ نه‌بوون و نارۆشنایی ئاینده‌ له‌گه‌ڵ نه‌بونی دادپه‌روه‌ری و دیموكراسی و قۆرخكردنی ده‌سه‌ڵاته‌ سیاسی و ئابوری و سه‌ربازیه‌كان، به‌ یه‌ك ووشه‌ دروست بوونی‌ امپراتۆری‌ گه‌نده‌ڵی، هۆكاری سه‌ره‌كین كه‌ رای گشتی و گروپه‌كان كۆ ئه‌كاته‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌بێ سه‌رۆكی هه‌رێم بگۆڕدرێ ،وا ئه‌زانرێ كه‌ سه‌رۆك گۆرا هه‌ موو كێشه‌كان  چاره‌سه‌ر ئه‌بن  . به‌ڵام ئایا سه‌رۆكی هه‌رێم به‌ته‌نها و تنها به‌رپرسیاره‌ له‌م قه‌یران و هه‌ره‌شانه‌ی رووبه‌رووی خه‌ڵك و وڵات بۆته‌وه‌؟ من ئه‌ڵێم نا بۆچی نا؟
زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری قه‌یرانی دارایی و ئابوری و گه‌نده‌ڵی و تاڵانی ته‌نها له‌ڕێگه‌ی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمه‌وه‌ ئه‌نجام نادرێ به‌ڵكو له‌ڕێگه‌ی هه‌مووكه‌س و حزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانه‌وه‌  له‌ دام و ده‌زگاكانی حكومه‌تدا ئه‌نجام ئه‌درێ وه‌ زۆربه‌ی‌ گه‌نده‌ڵ كاران و هۆكاره‌كانی قه‌یرانی ئابوری له‌ناو حوكمه‌ت دان نه‌ك له‌ناو سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم ،هه‌تا خه‌لك  دژی‌ خۆی‌ وه‌  ئاینده‌ی‌ مناڵه‌كانی‌   به‌ شداره‌ له‌ دروست بوونی‌  ئه‌م امپراتۆریه‌ گه‌نده‌ڵیه‌ی‌ هه‌موو شوێنێكی‌ داگیر كردوه‌ ، به‌ڵگه‌ی‌ زیندوش  ئه‌م  سه‌دان هه‌زار بن دیواره‌یه‌ ، ئه‌مه‌ به‌ هیچ جۆرێ به‌رگری كردن نیه‌ له‌ سه‌رۆكی هه‌رێم به‌ڵكو راستیه‌كی به‌رچاوه‌  ، به‌ڵام له‌مه‌دا ئه‌شێ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم لۆمه‌ بكرێ كه‌ بۆچی له‌ چوار  چێوه‌ی‌  ده‌سه‌لاتی‌ خۆی‌ دا  بێ خه‌م بوه‌ له‌م هه‌موو كاره‌ساتانه‌ی‌ تووشی‌
خه‌لك بوه‌ ، وه‌ نه‌ی توانیوه‌ بۆ یه‌ك جاریش هه‌ڵوێستی توندی هه‌بێ به‌رامبه‌ر ئه‌م كه‌س و لایه‌نانه‌ی كه‌ هۆكارن بۆ گه‌نده‌ڵی و تاڵانی سه‌دان ملیارد دۆلار له‌ ما لی‌  گشتی‌و   هێنانی قه‌یرانی  ئابوری كه‌ هه‌ره‌شه‌ له‌ ژیان و گیانی هاوڵاتیان و ئا ینده‌ی‌ وڵات  ئه‌كه‌ن  .
ئه‌بێ چ حیكمه‌تێكی تێدابێ سه‌رۆكی هه‌رێم قوربانی به‌ خۆی بدات له‌به‌رخاتری هه‌ندێ كه‌س كه‌ ئێستا سه‌رچاوه‌ی قه‌یرانن بۆ خۆشی و بۆ خه‌ڵك؟.
وه‌ڵامی ئه‌مانه‌ هه‌رچیه‌ك بێ ،هیچ  له‌سه‌ر قه‌ناعه‌تی سه‌رۆكی هه‌رێم ( بۆ ئێستا) ناگۆڕێ، كه‌ ڕۆژ به‌ڕۆژ فشار زیاتر ئه‌بێ له‌سه‌ری‌  له‌مه‌ر  یه‌ك لاكردنه‌وه‌ی شوێنه‌كه‌ی‌ .
دوا به‌یاننامه‌ی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم و تۆمه‌تباركردنی هه‌ندێ لایه‌ن بۆ ئیستغلال كردنی ئه‌م پرسه‌ بۆ ئه‌وه‌ی شه‌ڕی ناوخۆ دروست بێ، ئه‌م گریمانانه‌ی‌ خواره‌وه‌ به‌هێز ئه‌كات ئه‌گه‌ر سه‌رۆكایه‌تی بۆ دوساڵی تر دیسان به‌توافق  وه‌كو زۆر لایه‌نی به‌شدار ناوبه‌ناو ئاماژه‌ی پێ ئه‌ده‌ن درێژ نه‌كرێته‌وه‌:
1-سه‌رۆك ئاماده‌ نیه‌ وه‌  نابێ واز له‌سه‌رۆكایه‌تی بهێنێ و ئه‌مه‌ی هه‌یه‌ ته‌سلیمی كه‌سێ تری بكات( ئه‌گه‌ر هه‌بێ چونكه‌ تا ئێستا هیچ گروپێ كاندیدی نیه‌) بۆ ئه‌م واز نه‌هێنانه‌ش چونكه‌ له‌ موقعی هێزدایه‌ ئه‌توانێ پاكانه‌ و به‌هانه‌ بهێنێته‌وه‌ به‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر هه‌ندێ پرسی ئاسایشی دروست بێ. و ئیتر سه‌رۆك به‌رده‌وام ئه‌بێ   له‌كاری سه‌رۆكایه‌تی.
2-ئه‌گه‌ر فشارو  زۆر بوو، وه‌ دژایه‌تی بۆ سه‌رۆك په‌ره‌ی سه‌ند له‌سه‌ر ئاستی خه‌ڵك و گروپه‌كان كه‌ زۆربه‌یان تا ئێستا هه‌ر له‌ناوچه‌ی سلێمانین نه‌ك هه‌ولێر و دهۆك ، ئه‌وا دوباره‌ ،دوو ئیداره‌یی ئه‌بێته‌ گریمانێكی به‌هێز هه‌م بۆ دوباره‌ نه‌بونه‌وه‌ی شه‌ڕی ناوخۆ هه‌م به‌رده‌وام بونی سه‌رۆك له‌ سه‌رۆكایه‌تی كه‌وا پێ ئه‌چێ هیچ شتێكی دیاری كراو له‌بابه‌ت ناگۆڕێ كه‌ سه‌رۆك سه‌رۆكی سێ پارێزگا بێ یان دوو پارێزگا به‌هۆی خۆبه‌هێزكردنی سه‌رۆك له‌ماوه‌ی ئه‌م 10 ساڵه‌ی سه‌رۆكایه‌تی كردنی دا له‌ڕوی پێگه‌ی ئابوری و لایه‌نی كۆمه‌ڵایه‌تی و په‌یوه‌ندیه‌ی ناوچه‌یی و جیهانیه‌كانه‌وه‌.
ئیتر سه‌رۆك هه‌ر سه‌رۆكه‌ هه‌تا بێ سلێمانیش، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ناره‌زایه‌تیه‌كان  له‌سلێمانییه‌وه‌ بگاته‌ هه‌ولێرو دهۆكیش ئه‌و كات چۆن ئه‌بێ؟ دوا به‌یاننامه‌ی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم ئاماژه‌و وه‌ڵامه‌ بۆ ئه‌م حاڵه‌ واته‌ په‌ره‌سه‌ندنی ناڕه‌زایه‌تیه‌كان بۆ هه‌ولێرو دهۆك چونكه‌ به‌دیدی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم تا له‌م ناوچانه‌(هه‌ولێر و دهۆك) ناڕه‌زایی دروست نه‌بێ هه‌ره‌شه‌ نابێ بۆ ی و شه‌ڕی ناوخۆ دروست نابێ ،وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر له‌ سلێمانی بێ ئه‌وا بۆ سه‌رۆك بژارده‌ی دووه‌م هه‌یه‌ (دوو ئیداره‌یی) هه‌ركه‌س له‌ماڵی خۆی بۆ ئه‌وه‌ی لانی‌ كه‌م كورد توشی شه‌ڕی ناوخۆ نه‌بێ و به‌رپرس نه‌بێ  لێی‌ .
ئه‌گه‌ر حاڵی سێ یه‌میش دروست بوو دیسان سه‌رۆك هه‌ر سه‌رۆكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئیداره‌ی  وه‌زع بكات چ بۆ ئاشتی بێ یان شه‌ڕ. ئێستا 4 مانگی ماوه‌ بۆ یه‌ك لاكردنه‌وه‌ی پرسی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم، به‌ڵام بۆ هه‌ر پرسێ ئه‌بێ خۆ ئاماده‌بكرێ بۆ خراپترین سیناریۆو ئیحتمال بۆ ئه‌وه‌ی هه‌رچی خراپ رووی دا كۆمه‌ڵ ئاماده‌یی ده‌رونی كۆمه‌ڵایه‌تی  هه‌تا ئابوری و سیاسی هه‌بێ بۆ رووبه‌ روو بوونه‌وه‌و چاره‌ سه‌ر، ئه‌مه‌ له‌سه‌ر ئاستی تاكیش هه‌ر وایه‌ كه‌ ئه‌بێ له‌ژیاندا له‌روی ده‌رونی وه‌ ماددی‌ خۆی ئاماده‌ بكات بۆ ئه‌گه‌ره‌ ناخۆشه‌كان.
كتێبی‌ واقع ئه‌ڵێَ ، ئه‌گه‌ر شه‌ڕو ئاژاوه‌ و نائارامی ئه‌گه‌ری ناخۆش و نه‌خوازراو بێَ بۆ خه‌ڵك ئه‌وا بۆ پرسی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم هه‌ر ئاژاوه‌و ناخۆشیه‌ك یان خوانه‌كرده‌ شه‌ڕی ناوخۆ شانسێك ئه‌دات به‌سه‌رۆكی هه‌رێم تا هه‌ر سه‌رۆك بێ ، وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئاشتی و ئارامی هه‌بێ ئه‌بێ سه‌رۆكی هه‌رێم بیر له‌ كارێ تر بكاته‌وه‌.
له‌پێناوه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی گه‌ل و وڵات بۆ ده‌ست پێ كردن به‌ دروست كردنی دامه‌زراوه‌ی نیشتمانی ئه‌گه‌ر به‌رپرسیاریه‌تی مێژویی و نیشتمانی هه‌بێ، ئه‌بێ له‌هه‌ر حاڵێكدا ،پرسی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم به‌شێوه‌یه‌كی یاسایی یه‌كلا بكرێته‌وه‌ كوردیش وه‌ك گه‌لانی تر بۆ نمونه‌ ئیسرائیل هه‌تا له‌كاتی جه‌نگ و ناكۆكیه‌كانیشدا ئه‌بێ به‌هره‌مه‌ند بێ له‌ژیانی یاسایی له‌ هه‌موو كایه‌كاندا نه‌ته‌نها له‌كایه‌ی سیاسی و ده‌سه‌ڵاتدا.به‌ڵام له‌ گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا  ئه‌گه‌ر بپرسرێ  ئایا دوای مانگی هه‌شتی‌ 2015 سه‌رۆك هه‌ر سه‌رۆكه‌؟ له‌ وه‌ ڵاما ئه‌ڵێم به‌ڵێ، مه‌گه‌ر ناڕه‌زایه‌تیه‌كانی خه‌ڵك زۆر به‌توندی هه‌موو كوردستان بگرێته‌وه‌ بێ سازش كردن كه‌ هیچ بیانوو پاكانه‌یه‌ك دادی سه‌رۆك نه‌دا ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ نه‌بێ هه‌موو رابه‌ری حزب و گروپه‌كان به‌جۆرێ له‌ جۆره‌كان ئاماده‌ی قبوڵی چاره‌یه‌كی نیوه‌ یاسایی و نیوه‌ ته‌وافقین  بۆ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ی سه‌رۆك.
ڕۆژان و كاته‌كانی دوایی له‌گه‌ڵ رووداوه‌كان (به‌ تا یبه‌ت له‌ وه‌ڵاتی‌ ئێمه‌ كه‌ له‌ هه‌ر شوێنێ زیا تر یا سای‌ گۆرانی‌  به‌رده‌وام  ئه‌ی‌ گرێتیه‌وه‌ ) زیاتر گریمان و شرۆڤه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌مان بۆ ده‌رئه‌خات كه‌ ئایا سه‌رۆك هه‌ر سه‌رۆكه‌ یان نا؟ هه‌ر كامیان بی‌  هیوادارم ببێته‌ سه‌ره‌تایه‌ك  بۆ  ئا شتیه‌كی‌ پایه‌دارو و به‌ره‌و  به‌ ده‌وله‌ت بوون.

تایبەتمەندییەکان: بابەتی هەڵبژاردە

زیادکردنی وەڵام