ڤایرۆسی کۆرۆنا (گۆڤید نۆزدە) کە بۆ یەکەمین جار لە رۆژی (١٢/ دێسەمبەر/٢٠١٩) لە شاری (وۆهـان) لە چین دەرکەوت. لە ماوەیەکی کەم و خێرادا، خێراتر لە رۆکێتی بالیسی، بڵاوبۆوە و سنووری کێشوەرەکان و دەریالۆشەکانی بڕی.. تا ئێستا لە (١٨٠) وڵاتی جیهاندا بڵاوبۆتەوە. ئیشوکاری راگرتووە و بازار و دوکان و مۆڵەکانی داخستووە و شەقامەکانی چۆڵکردووە. ژیان و جوڵەی ئاسایی راگرتووە و مرۆڤی خستۆتە ترس و دڵەڕاوکێوە.. زیانێکی زۆری بە پشک […]

بیرکردنەوە لە دەرەنجامەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆ ژیانی کۆمەڵگاکان ھێشتا لە سەرەتای سەرەتاکاندایە و ئەوەی ھەیە و دەگوترێت جگە لە کۆمەڵێک ڕا و ھەندێک چاوەڕوانیی تایبەت زیاتر نییە. کەسانێک ھەن باس لەوەدەکەن دونیای دوای تەواوبوونی ئەم ڤایرۆسە ھەمان دونیای بەر لە ھاتنی ئەم ڤایرۆسە نابێت، نە سیستمی نێودەوڵەتیی، نە ئابوریی، نە وردەکارییەکانی ژیانی ڕۆژانە، ھیچیان وەک خۆیان نامێننەوە. کەسانێکی تر ھەن تا ئەو شوێنە دەڕۆن و باس لە کۆتایی کایپتالیزم و […]

ئیسماعیل قائانی، فه‌رمانده‌ی فه‌یله‌قی قودس بۆ یه‌كه‌مجار به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ بۆ پرسی پێكهێنانی حكومه‌تی نوێی عێراق سه‌ردانی به‌غدا ده‌كات، سه‌رۆكی ئه‌مریكاش هه‌ڕه‌شه‌ ده‌كات. ڕۆژی چوارشه‌ممه‌ ئیسماعیل قائانی، به‌یاوه‌ری ژماره‌یه‌ك به‌رپرسی ئێرانی سه‌ردانی شاری به‌غدای كرد، ئه‌جێندای سه‌ره‌كی سه‌ردانه‌كه‌ی یه‌كلاكردنه‌وه‌ی پرسی پێكهێنانی حكومه‌تی عێراق بوو. ئاژانسی ئه‌سۆشیه‌تید پرێس ئه‌وه‌ی ئاشكراكردووه‌، قائانی له‌سه‌ردانه‌كه‌یدا چاوی به‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ به‌رهه‌م ساڵح، سه‌رۆك كۆماری عێراق و هادی عامری، سه‌رۆكی هاوپه‌یمانی فه‌تح و عه‌مار حه‌كیم، سه‌رۆكی ڕه‌وتی […]

هاوپۆل : هەواڵەکان

ئەمینداری گشتی نەتەوە یەکگرتوەکان رایگەیاند، ڤایرۆسی کۆرۆنا کە ساڵی رابردو لە چینەوە بڵاوبوەوە و لەئێستادا بوە بە پەتایەکی جیهانی، سەختترین قەیرانە کە مرۆڤایەتی دوای جەنگی دوەمی جیهانی بەرەنگاری بوبێتەوە. ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس، ئەمینداری گشتی نەتەوە یەکگرتوەکان لەمیانەی کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، “ڤایرۆسی کۆرۆنا دو قەیرانی پێکەوە کۆکردوەتەوە، یەکەمیان ئەوەیە هەڕەشەیە بۆ سەر کۆمەڵگای مرۆڤایەتی لەسەرتاسەری جیهاندا، دوەمیان ئابوری جیهان بەرەو داڕوخان دەبات”. هێشتا کۆمەڵگای نێودەوڵەتی نەیتوانیوە وەک یەک خێزان رێکاری پێویست بۆ بەرەنگاربونەوەی […]

هاوپۆل : هەواڵەکان

کۆمسیۆنی یەکێتی ئەوروپا ئەمڕۆ پێشنیازی پەیڕەوکردنی سیستەمێکی نوێی کارکردنی خستەڕو، بۆ ئەوەی کارمەند و کرێکارەکانی یەکێتی ئەوروپا بتوانن پارێزگاری لە پیشەکانی خۆیان بکەن لە کاتێکدا ڤایرۆسی کۆرۆنا بە شێوەیەکی فراوان لەناو کیشوەری ئەوروپادا بڵاوبوەتەوە. ئۆسۆرلا ڤۆن دێرلین، سەرۆکی کۆمسیۆنی یەکێتی ئەوروپا لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، یەکێتییەکەیان پێشنیازی کەمکردنەوەی کاتژمێرەکانی کارکردن دەکات، لەنێوان وڵاتانی ئەندام لە یەکێتییەکەیاندا، بەوەش کارمەند و کرێکاران دەتوانن پارێزگاری پیشەکانی خۆیان بکەن لە کاتێکدا کۆرۆنا بە شێوەیەکی فراوان لەناو […]

هاوپۆل : هەواڵەکان

له‌ دوای قه‌یرانه‌ دروستكراوه‌كه‌و مووچه‌ برین ونه‌دانی به‌شێكی مووچه‌ به‌ناوی پاشه‌كه‌وت حكومه‌تی كوردستان به‌زمێكی دۆزییه‌و ناوی چاكسازی لێناو به‌ پاره‌ په‌رله‌مانی كوردستانیان ده‌سته‌مۆ كردو په‌رله‌مانتێره‌كان بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان به‌ زۆرینه‌ ده‌نگیاندا به‌و چاكسازییه‌و دیاره‌ چاكسازی نه‌بوو به‌ڵكۆ چاكوازی بوو له‌  هه‌ندێ شوێنی گه‌رمیان به‌ یاری ئه‌وترێت وازی. به‌ڵی چاكسازییه‌كه‌ی حكومه‌ت یارییه‌كی زیره‌كانه‌ بوو بۆ پێدانی خانه‌نشینێكی خه‌یاڵاوی به‌و كه‌سانه‌ی له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ ده‌نگیان پێدرابوو بۆ ئه‌وه‌ی ببنه‌ نوێنه‌ریان و خواست و […]

  دەسڵات و حکومڕانى گەندەڵ …. هەڵقولاوی گۆمەڵگاى گەندەڵە. (بێرتراند روستیڵ) ئەگەر دەمى هەر تاکێکى کورد بکەیتەوە بە ژن و پیاو پیر و منداڵ دەبێت بە شیکەرەوە جا سیاسی، تەندروستى، وەرزشى ….هتد. وە بگرە زۆرجار دەم لە هەموو بابەتێک دەکوتێت، بەبێ ئەوەى سەرەداوێکى لە مەڕ ئەو بابەتەوە بەدەستەوەبێت. بۆیە بەو شێوەیەى کە دەبینین کاتێ باس باسى گەندەڵیە هەموومان بەبێ خوێندنوەیەکى بابەتیانە بۆ پاڵنەرە ناوخۆى و دەرەکیەکان، بە ڕاست وچەپدا دەکەوینە […]

                                                                                                          کەسایەتییەکان بە پێی دەرکەوتنیان لەسەر شانۆدا:( پەپوولەکان، ئاگـر، دار، چۆلەکە، شوورە، رووبار، ماسی.. کە پەردە لادرا، هەموویان لەسەر شانۆدان. تەنیا ئاگر نەبێ) دیمەنی سەر شانـۆ: (دارێکی گەڵا سەوزی کەمێک بـەرز لە لای راستی شانـۆکە دایە.. شوورەیەکی دروستکـراو لە دار لە شـێوەی خـشت ـ تابـووک ـ و چـیمەنتـۆدا کە لە لای چەپی پێشەوەی شانۆکەوەیە.. رووبارێکی شین لە لای پێشەوەی شانۆکە دایە.. دیواری پشتەوەی شانۆکە، سەرانسەر دیمەنـێکی رەنگـین و جـوانە، […]

هاوپۆل : ئەدەبی مناڵان

    زۆرێک لە ھاوڵاتیانی وڵاتانی جیھانی سێیەم یا تایبەت تر وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و کیشوەری ئەفریقا زۆرجار دروشمی “ئێمە کەمترنین لە ھاوڵاتیانی ئەوروپی و ڕۆژئاوایی” یان لە خۆپیشاندان و ڕێپێوانەکانیان بەکارھێناوە و  ئەو وڵاتانەیان بە نمونەی ھەرە پێشکەووتویھەموو بوارەکان ھێناوەتەوە ھەر لە سیاسیەوە دەست پێبکە تا دەگاتە  خزمەتگوزاری و زۆرجار ژیانی تایبەتی ھاوڵاتی ئەوروپی بە نمونەیباڵا ھێنراوەتە پێش چاو، بەڵام ئەمانە تا ھاتنی  ڤایرۆسێک بوو، کە ئەگەر مەودای ڤایرۆسەکە لەو وڵاتەی لێوەی سەری ھەڵدا(چین) پێوانەبکەین تا دەگاتە کیشوەری ئەوروپا ئەوا دەبینین وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست نزیکتر بن نەک ئەوروپا یا ڕوون تر وەک خۆیان باسی دەکەن وڵاتانی جیھانی یەکەم* ئەو پرسیارە جەوھەریەی پێویستە لای زۆرێک لە خەڵک گەڵالە ببێ ئەوەیە کە، بۆچی ئاوا پێشبینی نەکراوانە ڕویدا؟وە چۆن لەو وڵاتانەی بە باشترینەکانی جیھان دادەنران لە ڕووی سیستەمی تەندروستی  بەو شێوەیە خێرا تەشەنەی کرد؟.  یەکێک لە دکتۆرەکانی وڵاتی ئیتاڵیا لە بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنی ڕاستەوخۆدا بە ئاشکرا وتی “بەڵێ حکومەت  و  سیستەمی بەڕێوەبردن ودیموکراسیەتمان باشترینن بەڵام ئێمەی ھاوڵاتی نا”  ئەم قسەیە چەندین تێبینی و بەرچاو ڕوونی لەخۆ دەگرێ، وڵاتێکی وەک عێراق کەنمونەیەکی زیندووی وڵاتێکی  خراپی جیھانی سێیەم بوو و درێژترین سنووریشی لەگەڵ یەکێ وڵاتانە ھەیە کە زۆرترین کەسی تووشبویکۆڕۆنای  تێدایە بەڵام توانی بەربە بڵاوبوونەوەی خێرای ڤایرۆسەکە بگرێ، ئایا وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا بەھۆی نەبوونی  سیستەمی سنوور لەنێوان وڵاتەکان غەدر لێکراوبوون یا کەمتەرخەمی ھاووڵاتیانی ئەو وڵاتانە ھۆکاری  تەشەنەکردنی خێرای ئەو ڤایرۆسە بوو ! کۆمەڵەینێودەوڵەتی گالوپ بۆ ڕاپرسی نێودەوڵەتی لە ساڵی 2015  ڕاپرسیەکی ئەنجام داوە سەبارەت بەو وڵاتە ئەوروپیانەی دوای چونە تەوالێتدەستیان دەشۆن، ئەنجامی ڕاپرسیەکە شۆکھێنەر بوو، وڵاتێکی پێشکەوتوی جیھانی یەکەم لە بابەتی ھۆڵەندا تەنیا لە %50 ھاوڵاتیانیبایەخیان بە دەست شۆردن داوە و وڵاتی ئیتاڵیا لە %57 و وڵاتی بەلجیکا %60 و وڵاتی ئیسپانیا %61 ی ھاوڵاتیان، بایەخ نەدان  بەتەندروستی و پاک و خاوێنی لەپاڵ دەیەھا کەم و کوڕی تر نمونەیی بوونی ھاووڵاتی ئەوروپی خستە ژێر بارێک کە ڕەنگە جارێکی تر نەتواننبە فیزەوە بە خەڵکی غەیرە ئەوروپی بلێن “ئێرە ئەوروپایە، کەواتە دەتانپارێزین” ئەمە جگە لە کەمتەرخەمی حکومەت لەمەڕ ڤایرۆسێک کە تەنھاچەند ھەفتەیەک پێشووتر گشت سیستەم و کایەکانی وڵاتێکی یەک ملیار و نیوی لە بابەتی چینی بەرەو داڕوخان برد، ھەر زوو حکومەتی چینھەنگاوی پێویستی گرتەبەر و قەدەغەی ھاتووچۆی ڕاگەیاند و ھەموو شتێکی وەستاند، ناوەندەکانی خوێندن و کۆلێژەکان و جوڵانەوەیشەقام و ھاتنەناوەوە و چوونەدەرەوەی وڵات و کەرتی پیشەسازی و بازرگانی لەپاڵ ئەوەی دەیزانی کە ئەمە زیانی چەندەھا ملیار دۆلاری بەدواوەیە بەڵام لەپاڵ ئەو زیانە زۆرەش ھەنگاوەکان وایان کرد زیانەکان زۆر گەورەتر نەبن، ھەموو ئەمانە لەپێناو  زاڵ بوون بەسەر تەشەنەنەکردنی  ڤایرۆسەکە و سەرکەوتوو بوو لەم کارە، بەڵام ھەر دوای چەند ڕۆژێک نیشانەکانی تەشەنەکردنی ڤایرۆسەکە لە  گشت وڵاتانیئەوروپا بەدی کرا، کەواتە پێویست بوو حکومەت بە خێرایی ھەمان ھەنگاوی بگرتایەتە بەر کەچی نەک ھەر وا ڕووی نەدا بەڵکو وڵاتێکی وەکوبەریتانیا تا ئێستاش ناوەندەکانی خوێندنی دانەخستوە و ھیچ ڕێگەیەکی وای  نەگرتوەتە بەر کە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر تەشەنەنەکردنی زیاتر و زیاتری ڤایرۆسەکە لە کاتێکدا ڕۆژانە  مەرگی ئەو کەسانە دەبینن کە بەریتانیان گەیاندە ئەمڕۆ یا وەک ئیتاڵیا کە توانایئەوەی نەماوە خزمەتگوزاری پێویست بۆ  ئەو ھەموو تووشبوە زۆرە دابین بکا و زۆر بە سادەیی و بە ناڕاستەوخۆیی پیرەکانیان تێگەیاندووەکە “ژیان لەپێش  گەنجەکانە کەواتە ھەوڵ بدە ئەو ڤایرۆسە تووشت نەبێ“، لێرەوە پێویستە ھەموو ھاوڵاتیەکی ئەوروپی دووجار بە  خۆیدابچێتەوە جارێکیان لەھەمبەر کەمتەرخەم بوون لە جێبەجێ کردنی ھەندێ پرەنسیپی ڕۆژانەی تەندروستی و  جارێکی تریش بۆ ئەوەی بزانن کەحکومەتەکانیان ھەڵبژێرداوی خوایی نییە و مرۆڤ بەڕێوەی دەبا و قابیلی ھەڵە و  ڕەخنە لێگرتنە. پێم وایە دوای کۆڕۆنا زەحمەت دەبێ کەئەوروپا قەرەبوی ئەو ھەموو ملیار یۆرۆیە بکاتەوە و جەنگێکی  تر دەست پێ دەکا ئەویش جەنگی مایەپوچ بوونی چەندین کۆمپانیای زەبەلاح ودروست بوونی چەندین کۆمپانیای  تازەیە بەڵام یەکێتی ئەوروپا ئەو یەکێتیەی جاران نامێنێتەوە. *:زۆربەی وڵاتانی جیھانی یەکەم وڵاتی پێشکەوتوو و پیشەسازین دەکەونە کیشوەری ئەوروپا و شۆڕشی  پیشەسازی بۆ یەکەم جار لەمکیشورە ڕوویدا لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەم، پێش ئەوە خەڵکی ئەوروپا خەریکی کشتوکاڵ بو.

هاوپۆل : وتارو بیروڕا

وەزیری فڕەنسا بۆ کاروبارەکانی یەکێتی ئەوروپا رایگەیاند، ئەو رێگەیەی کە یەکێتی ئەوروپا بۆ بەرەنگاربونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا گرتویەتیەبەر، متمانە بە یەکێتێ ئەوروپا سنوردار دەکات، بەتایبەت لەپاش ئەوەی هەفتەی رابردو شکستیهێنا لە رێککەوتن لەسەر رێوشوێنی کەمکردنەوەی کاریگەری بڵاوبونەوەی ڤایرۆسەکە لەسەر یەکێتی ئەوروپا. لەئێستادا یەکێتی ئەوروپا لە هەوڵدایە بۆ ئەوەی بتوانێت بەشێوەیەکی شیاو مامەڵە لەگەڵ قەیرانی ڤایرۆسی کۆرۆنا بکات، کە بە گەورەترین تاقیکردنەوە دادەنرێت کە یەکێتییەکە پێیدا تێپەڕدەبێت لەدوای دەرچونی بریتانیا لە یەکێتییەکە […]

هاوپۆل : وتارو بیروڕا